Peru ve Arjantin’deki yüksek dağlarda bulunan sekiz İnka mumyası üzerinde gerçekleştirilen yeni analizler, insan kurban etme törenlerinde kullanılan psikoaktif maddelere ilişkin önemli bulgular ortaya koydu. Araştırma, İnka İmparatorluğu’ndaki ritüellerin sanıldığı kadar tek tip olmadığını gösteriyor.
İnka İmparatorluğu’nun en önemli dinî törenlerinden biri olan capacocha, yeni bir arkeolojik araştırmayla yeniden gündeme geldi. Cambridge University Press tarafından yayımlanan Antiquity dergisinin 3 Kasım 2026 tarihli çalışması, yaklaşık 500 yıl önce dağ zirvelerinde kurban edilen insanların yaşamlarının son dönemlerine ilişkin yeni bilgiler sunuyor.
Varşova Üniversitesi’nden arkeolog Dagmara Socha’nın öncülüğündeki uluslararası araştırma ekibi, Peru ve Arjantin’deki çeşitli yanardağlarda bulunan sekiz mumyadan alınan saç ve tırnak örneklerini toksikolojik yöntemlerle inceledi.
Araştırmanın amacı, törenlerde kullanılan maddeleri belirlemek ve bu maddelerin farklı bölgelerdeki ritüel uygulamaları hakkında neler ortaya koyabileceğini anlamaktı.
Saç ve tırnaklarda korunan kimyasal izler
Yüksek rakımlı bölgelerin soğuk koşullarında korunmuş mumyalar, arkeologlara geçmişte tüketilen bazı maddeleri inceleme olanağı sağlıyor.
Araştırmacılar, incelenen saç örneklerinin tamamında koka bitkisinin tüketilmesiyle ilişkili kokain ve benzoilekgonin izlerine rastladı.
Güney Amerika’nın And Dağları bölgesinde tarihsel olarak önemli bir yere sahip olan koka yaprakları, İnka toplumunda dinî sunuların yanı sıra yorgunluk ve yüksek irtifanın etkilerini hafifletmek amacıyla da kullanılıyordu.
Bazı örneklerde koka ve alkolün birlikte tüketildiğine işaret eden kokaetilen adlı madde de belirlendi.
Araştırmacılar, alkol tüketiminin tarihsel kaynaklarda sözü edilen, mısırdan üretilen chicha içeceğiyle ilişkili olabileceğini değerlendiriyor. Bununla birlikte kimyasal bulgular, tüketilen içeceğin türünü tek başına kesinleştirmiyor.
Juanita’nın kalıntılarında dikkat çekici bulgu
Çalışmanın en ilginç sonuçlarından biri, Ampato Yanardağı’nda bulunan ve Juanita olarak da tanınan genç kızın mumyasından elde edildi.
Araştırmacılar, Juanita’nın tırnak örneklerinde harmin adlı alkaloidin izlerini tespit etti.
Harmin, Güney Amerika’da geleneksel olarak kullanılan bazı psikoaktif bitkilerle, özellikle de ayahuasca hazırlanmasında kullanılan bitki türleriyle ilişkili bir bileşik.
Ancak bu bulgu, Juanita’ya kesin olarak ayahuasca içirildiği anlamına gelmiyor. Araştırmacılar, söz konusu maddenin belirli bir dağ kültüne veya yerel ritüel geleneğine bağlı olarak kullanılmış olabileceği üzerinde duruyor.
Tek bir ritüel, farklı uygulamalar
Capacocha törenlerinde çocuklar ve genç kadınlar, dağ tanrılarıyla insanlar arasında aracılık edecek kutsal kişiler olarak kabul ediliyordu.
Tarihsel kaynaklar, bu ritüellerin İnka İmparatorluğu’nun dinî yaşamında olduğu kadar siyasi yapısında da önemli bir rol oynadığını gösteriyor.
Yeni araştırmada farklı mumyalarda farklı kimyasal maddelerin tespit edilmesi, törenlerin imparatorluğun bütün bölgelerinde aynı biçimde gerçekleştirilmediğine işaret ediyor.
Araştırma ekibine göre yerel tanrılar, kutsal dağlar ve bölgesel inançlar, ritüellerin uygulanışında belirleyici olmuş olabilir.
Yaklaşık beş yüzyıl sonra gerçekleştirilen bu analizler, arkeolojik kalıntıların yalnızca geçmişteki ölüm biçimlerini değil, toplumların inanç sistemlerini ve kültürel farklılıklarını anlamak için de önemli veriler taşıdığını ortaya koyuyor.
Akademik kaynak: Socha ve arkadaşları, Antiquity, 3 Kasım 2026. DOI: 10.15184/aqy.2026.10439.
