Türkiye’nin yakın dönem fotoğraf tarihine iz bırakan isimlerinden Manuel Çıtak’ın kırk yılı aşkın üretimini bir araya getiren “Manuel Çıtak: Kendine Ait Bir Ada” sergisi, İstanbul Modern Fotoğraf Galerisi’nde açıldı. Sanatçının 1980’lerde başlayan fotoğraf yolculuğundan 2023’teki zamansız kaybına uzanan kapsamlı bir seçki sunan sergi, Çıtak’ın kendine özgü bakış açısını, sade üslubunu ve fotoğraf dünyasının farklı katmanlarını izleyiciyle buluşturuyor.
Şehirde, kentin çeperlerinde ve kırsalda insanın varoluşuna odaklanan “Kendine Ait Bir Ada”, Çıtak’ın fotoğraf pratiğinin farklı dönemlerini ve yönlerini bir araya getiriyor. Sanatçının insan hâllerini incelikle yansıtan, hafızalara kazınmış siyah-beyaz kıyı fotoğraflarının yanı sıra renkli ve siyah-beyaz şehir manzaraları, portreleri, Anadolu’da ve çevre ülkelerde çektiği fotoğrafları ile döneminde henüz yaygınlaşmamış panoramik formatta ürettiği çalışmaları da sergide yer alıyor.
1980’lerden itibaren klasik belgesel fotoğraf anlayışıyla üretim yapan Çıtak, 1990’lardan başlayarak geliştirdiği yenilikçi yaklaşımıyla şiirsel belgesel fotoğrafın öne çıkan temsilcilerinden biri hâline geldi. Günlük yaşama duyduğu merak, seriler hâlinde çalışma eğilimi, güçlü entelektüel birikimi, kıvrak mizahı ve yalın anlatımıyla şekillenen fotoğraf dili, sanatçının geniş arşivinin temel özelliklerini ortaya koyuyor.
Sekiz Bölümde Bir Yaşam, 100 Fotoğraf
İstanbul Modern Fotoğraf Galerisi’ne ve önündeki fuaye alanına yayılan sergi, sekiz bölümden oluşuyor. 100 fotoğraf, efemeralar ve sanatçının çektiği kısa görüntülerden kurgulanan bir video, Çıtak’ın üretim dünyasına kapsamlı bir bakış sunuyor. Sanatçının farklı dönemlerini, ilgi alanlarını ve görsel anlatımındaki dönüşümü görünür kılan seçki, bugüne kadar daha az bilinen çalışmalarını da gün ışığına çıkarıyor.
Çıtak’ın kariyerini ilk kez bütünlüklü bir yaklaşımla ele alan sergi, fotoğrafçının dış dünyaya yönelttiği objektifini zamanla kendine çevirdiği son dönem çalışmalarına da yer veriyor. “İslomania” başlıklı son serisi, sanatçının fotoğraf yolculuğunda iç dünyasına yönelişini ve gönüllü yalnızlıkla kurduğu ilişkiyi yansıtıyor.
“Kendine Ait Bir Ada”, Manuel Çıtak’ın kırk yılı aşkın üretimini bir araya getirirken izleyiciyi yalnızca bir fotoğraf arşivini keşfetmeye değil, sanatçının dünyayı algılama biçimine ve kendine özgü görsel evrenine yaklaşmaya davet ediyor. Sergi, Çıtak’ın gündelik hayatın içindeki şiiri arayan bakışını izleyiciyle buluşturuyor.
Küratör Demet Yıldız Dinçer ile Naz Uğurlu Benek, Tamar Çıtak ve Selen Erkal’dan oluşan küratöryel ekibin hazırladığı sergi, Çıtak’ın belgesel fotoğraf pratiğindeki şiirsel yaklaşımı odağına alıyor.
Türkiye’nin Yakın Dönem Fotoğraf Tarihine Bütünlüklü Bir Bakış
İstanbul Modern Yönetim Kurulu Başkanı Oya Eczacıbaşı, serginin ve sanatçıyla kurulan uzun soluklu bağın önemini vurgulayarak, “İstanbul Modern Fotoğraf Galerisi’nde, fotoğraf tarihimizde iz bırakmış sanatçıların üretimlerini yeni kuşaklarla buluşturmaya devam ediyoruz. Manuel Çıtak’ın İstanbul Modern’le ilişkisi müzemizin kuruluş yıllarına uzanıyor. 2004 yılında yapıtlarını koleksiyonumuza bağışlayarak müzemize duyduğu güveni ortaya koyan sanatçılardan biri olan Çıtak, fotoğraf koleksiyonumuzun oluşumundan itibaren hikâyemize eşlik etti. Sanatçının üretimine bütünlüklü bir bakış sunan ‘Kendine Ait Bir Ada’ sergimiz de bu uzun soluklu ilişkinin bir sonucu olarak ortaya çıktı” dedi.
Sanata Uzun Soluklu Destek
İstanbul Modern’in yeni müze binasındaki fotoğraf sergilerine açıldığı günden bu yana destek vermekten duydukları memnuniyeti dile getiren Burgan Yatırım Genel Müdürü Aslı Koçer, “Sanatın toplumsal hafızayı canlı tutan, farklı kuşaklar arasında güçlü bağlar kuran ve yeni bakış açılarına alan açan önemli bir değer olduğuna inanıyoruz. Türk fotoğraf sanatında kendine özgü anlatımıyla iz bırakan Manuel Çıtak’ın kırk yılı aşkın üretimini bir araya getiren ‘Kendine Ait Bir Ada’ sergisine destek vermek bizim için ayrı bir anlam taşıyor. Sanatçının gündelik yaşamın içindeki ayrıntıları ve insan hikâyelerini kendine has bir duyarlılıkla yansıtan eserlerinin yeni kuşaklarla buluşmasını çok kıymetli buluyoruz. Burgan Bank ON Dijital olarak İstanbul Modern ile sürdürdüğümüz işbirliği sayesinde ülkemizin kültürel ve sanatsal birikiminin daha geniş kitlelere ulaşmasına katkı sağlamaktan mutluluk duyuyoruz. Kültür ve sanat alanındaki desteğimizi önümüzdeki dönemde de kararlılıkla sürdürmeyi hedefliyoruz” dedi.
Çok Katmanlı Bir Fotoğraf Üretimi
Serginin küratörü Demet Yıldız Dinçer ise serginin çıkış noktasını özetleyerek, “2023 yılında aramızdan zamansız ayrılan Çıtak, Türkiye’nin yakın dönem fotoğraf tarihinin en etkileyici isimlerinden biri. 1980’lerden itibaren klasik belgesel fotoğraf tarzında örnekler ortaya koyan sanatçı, 1990’lardan itibaren güncel belgesel fotoğrafa yeni bakış açıları önererek bu alanın yeniden şekillenmesinde önemli bir rol oynadı. Çıtak’ın bu sergisinin çıkış noktasında, çok katmanlı üretimini ilk kez bir arada sunma isteği yatıyor. Sergi, Çıtak’ın insan hâllerini betimleyen ve çok bilinen kıyı fotoğraflarının yanı sıra renkli ve siyah-beyaz şehir manzaralarını, o dönemde henüz yaygın olmayan panoramik çalışmalarını, portrelerini, Anadolu’da ve çevre ülkelerde çektiği fotoğrafları ve son dönem üretimlerini bir araya getiriyor” diye konuştu.
Gönüllü Bir Yalnızlık
Sanatçının eşi, yazar Şebnem İşigüzel ise “Manuel bir bakıma gizemli bir sanatçıydı. Adı ve fotoğrafları bilinse bile kendisini görünür kılmak gibi bir arzusu olmadı. Ürettikleriyle ne olacağını değil, neler yapacağını düşünürdü. Kırk yıl boyunca fotoğraf çeken bir sanatçı olarak yaratırken mutluydu. Bizi büyük yaratıcı gücünün eseri olan fotoğraflarıyla baş başa bırakan Manuel Çıtak şimdi ‘Kendine Ait Bir Ada’sında” dedi.
Sergiye Özel Yayın
Sergi kapsamında hazırlanan “Manuel Çıtak: Kendine Ait Bir Ada” kataloğu, sanatçının fotoğraf pratiğine ve serginin kavramsal çerçevesine dair kapsamlı bir içerik sunuyor. Türkçe ve İngilizce olarak çift dilli sunulan katalogda Çıtak’ın meslektaşı Orhan Cem Çetin’in, sanatçının eşi, yazar Şebnem İşigüzel’in ve İstanbul Modern Fotoğraf Bölümü Yöneticisi ve serginin küratörü Demet Yıldız Dinçer’in ve kaleme aldığı yazılar yer alıyor. Ayrıca sergi kapsamında, sanatçının eşi Şebnem İşigüzel tarafından seslendirilen bir sesli tur da ziyaretçilerle buluşuyor.
Şebnem İşigüzel ve Orhan Cem Çetin ile Söyleşi
İstanbul Modern, sergi kapsamında 11 Kasım 2026 Çarşamba günü özel bir söyleşiye de ev sahipliği yapacak. Sanatçının eşi, yazar Şebnem İşigüzel, Çıtak’ın kişisel dünyasına ve fotoğrafla kurduğu bağa dair anı ve gözlemlerini paylaşırken, fotoğraf sanatçısı Orhan Cem Çetin de Eczacıbaşı Fotoğrafçılar Dizisi için hazırlanan Manuel Çıtak monografisi için yürüttüğü araştırmalar ışığında sanatçının üretimini değerlendirecek. Serginin küratörü ve söyleşinin moderatörü Demet Yıldız Dinçer ise serginin hazırlık sürecine ve Çıtak’ın fotoğraf pratiğine odaklanacak.
“Manuel Çıtak: Kendine Ait Bir Ada” başlıklı sergi 5 Kasım 2026- 23 Mayıs 2027 tarihleri arasında İstanbul Modern Fotoğraf Galerisi’nde görülebilir.
Manuel Çıtak Kimdir?
1962 Malatya doğumlu Manuel Çıtak, 1967’de ailesiyle İstanbul’a yerleştikten sonra, Pangaltı Ermeni Okulu’nu ve Saint-Michel Fransız Lisesi’ni bitirdi. Fotoğrafla, İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Grafik Bölümü’nde okurken tanıştı. 1990’da Güneş Gazetesi için hazırladığı Ermeni toplumu foto-röportajıyla adından söz ettiren Çıtak, 1990’lı yıllarda yabancı gazetecilere Türkiye gezilerinde eşlik etmeye, belgesel fotoğraflar çekmeye başladı. Cornucopia, Skylife, National Geographic dergileri için çalıştı, Tarih Vakfı’nın İstanbul dergisi için şehrin yaşantısını belgeleyen fotoğraf serileri üretti; çeşitli reklam ve tanıtım kampanyalarına fotoğraflar çekti. 1990’lardan 2000’lerin ortalarına uzanan Kilyos kıyı fotoğraflarının ilk örnekleri Radikal gazetesinde 1996 yılında yayımlandı. 1998’de Marsilya’da bir fotoğraf projesinin parçası olarak şehirdeki yaşantıyı fotoğrafladı. 2000 yılında Turkcell bursuyla okuyan genç kızları konu alan Kardelenler projesini gerçekleştirdi. Aynı yıllarda, Orhan Pamuk’un Kars yolculuklarına eşlik etti; çektiği fotoğraflar yazarın Kar (2002) romanının dünya dillerindeki kapaklarında ve röportajlarda kullanıldı. 2008’de İstanbul’da “Müslümanca Yaşamak” başlıklı uluslararası proje kapsamında, birlikte hareket eden büyük kalabalıkların fotoğraflarını çekti. Çıtak’ın fotoğrafları aralarında Üç Şehir Bir Kahve: Kahire- İstanbul- Viyana (2016), Kardelenler (2004), Röportaj Hikayeler, Geschichten, Stories (2003), Meçhul (2002), Downtown Cookbook Nişantaşı (2000), Türkiye’de Fotoğraf (1999), International Photographers, Turkish Photography (1998), Boğaziçi’nde Yalılar, İnsanlar (1997), Türkiye’den Yaşam Görüntüleri (1995)’nin yer aldığı pek çok yayında yer aldı. Monografilerinin ilki Karakutu Cep Fotoğraf Albümleri No.7, Görünüş (1997) kincisi ise Eczacıbaşı Fotoğrafçılar Dizisi 16 Manuel Çıtak adıyla 2025’te yayımlandı. Çalışmaları “Paylaşılan Kutsal Mekânlar” (Depo, 2019), “İnsan İnsanı Çekermiş” (İstanbul Modern, 2016), “Üç Şehir Bir Kahve: Kahire, İstanbul, Viyana” (Millî Reasürans Sanat Galerisi, 2015), “İnanç” (Selanik Fotoğraf Müzesi, 2010), “İmalat Hatası” (9. İstanbul Bienali, Hafriyat Grubu ile, 2005), “Musulmans au Caire, à Téhéran, Istanbul, Paris, Dakar” (Parc de la Villette, Pavillon Paul Delouvrier, Paris, 2004), “Rıhtımlar Arasında” (Las Palmas, Rotterdam, 2002), “Kimlik ve Çevre” (Ludwig Müzesi, Budapeşte, 1999), “Méditerranéennes” (L’Atelier de Visu, Marsilya, 1999), “Admissions of Identity” (City Museum ve Mappin Art Gallery, Sheffield, 1998) ve “İstanbul – İnançların buluştuğu Kent” (Millî Reasürans Sanat Galerisi, 1996) gibi pek çok grup sergisinde izleyiciyle buluştu. Tek kişisel sergisi “islomania” 2022’de Depo İstanbul’da açıldı. Fotoğrafları, İstanbul Modern Sanat Müzesi Fotoğraf Koleksiyonu’nun da aralarında olduğu çeşitli koleksiyonlarda bulunuyor. 1993 yılında yazar Şebnem İşigüzel ile hayatını birleştiren Çıtak’ın kızı Tamar Çıtak 1998 yılında, oğlu Ararat Çıtak 2011 yılında dünyaya geldi. Manuel Çıtak ani bir kalp kriziyle 2023’te aramızdan ayrıldı.
