Aleni Kitap, Nihat Özdal’ın yeni kitabı Tuvalet Mimarisini okurla buluşturuyor. Mimarlık tarihinden kent kültürüne, beden politikalarından çağdaş sanata kadar geniş bir düşünsel alan açan kitap, gündelik hayatın en görünmez mekânlarından birini kültürel, tarihsel ve estetik bir inceleme nesnesi olarak ele alıyor.
İlk bakışta şaşırtıcı görünen başlığıyla Tuvalet Mimarisi, tam da bu şaşkınlığın içinden hareket ediyor. İnsan bedeninin mahremiyetle ilişkili en temel ihtiyaçlarından birine karşılık veren bu mekânın, tarih boyunca uygarlıkların teknik gelişimi, hijyen anlayışı, toplumsal sınıf yapıları, inanç sistemleri, kamusal alan tasavvurları ve temsil biçimleriyle nasıl iç içe geçtiğini izliyor. Kitap, tuvaleti salt işlevsel bir unsur olarak değil; beden ile iktidar, özel alan ile kamusal alan, kullanım nesnesi ile estetik form arasında kurulan ilişkinin yoğunlaştığı bir eşik olarak değerlendiriyor.
Nihat Özdal, bu çalışmada tuvaletin mimari serüvenini tarihsel örnekler, görsel malzemeler, kültürel okumalar ve sanat yapıtları eşliğinde katmanlı bir biçimde kuruyor. Böylece okur, çoğu zaman gündelik hayatın akışı içinde fark edilmeden geçilen bir mekânın, aslında modernleşme, uygarlık, mahremiyet, temizlik, denetim ve temsil gibi temel kavramlarla nasıl örüldüğünü görme imkânı buluyor.
Kitabın önsözünü kaleme alan Beral Madra, Tuvalet Mimarisinin açtığı düşünsel alanı şu sözlerle tarif ediyor: “Beden, mekânın psikanalizine başlamak için uygun bir yerdir” ve kitabın sunduğu çerçevenin, beden ile kent arasındaki ilişkiyi yeniden düşünmek için güçlü bir zemin oluşturduğunu vurguluyor. Madra, ayrıca bu kitabın merkezindeki nesneyi, yani tuvaleti, “beden ve ideolojiler arasındaki ilişkinin görkemli aygıtları” ifadesiyle tanımlayarak, çalışmanın kültürel ve siyasal boyutuna dikkat çekiyor. Tuvalet Mimarisi, geçmiş uygarlıklardan çağdaş sanatın tartışmalı yapıtlarına kadar uzanan örneklerle, bu mekânın yalnızca mimarlık tarihi içinde değil, düşünce tarihi içinde de özel bir yere sahip olduğunu ortaya koyuyor. Kitapta Marcel Duchamp’ın 1917 tarihli Fountain çalışmasından Maurizio Cattelan’ın altın tuvaletine uzanan sanat tarihi hattı, tuvaletin gündelik işlevinin ötesine geçerek nasıl güçlü bir simgesel nesneye dönüştüğünü gösteren örnekler arasında yer alıyor.
Bu yönüyle Tuvalet Mimarisi, mimarlık, sanat tarihi, kültürel çalışmalar, kent araştırmaları ve beden politikaları alanlarında çalışanlar kadar; gündelik olanın içindeki düşünsel derinliği takip eden okurlar için de dikkat çekici bir kaynak niteliği taşıyor. Aleni Kitap tarafından yayımlanan eser, bir yapıyı, bir nesneyi ve bir alışkanlığı aynı anda sorgulayan; görünmeyeni görünür kılan özgün bir çalışma olarak öne çıkıyor.
Nihat Özdal’ın disiplinler arası üretim pratiğiyle uyumlu biçimde kurgulanan Tuvalet Mimarisi, mimarlığın yalnızca anıtsal yapılarda değil, insan hayatının en temel eşiklerinde de okunabileceğini hatırlatıyor. Kitap, tam da bu nedenle, okuru hem tarihe hem bugüne hem de kendi gündelik deneyimine başka bir yerden bakmaya davet ediyor.
