Notre-Dame de Sion Fransız Lisesi’nin kuruluşunun 170. yılı vesilesiyle Aylin Koçunyan küratörlüğünde düzenlenen “Üniforma • Bir Kimlik İnşası” adlı sergi 17 Ocak itibariyle La Galerie’de ziyarete açıldı.
Ahmet Hamdi Tanpınar için Eski Zaman Elbiseleri, yalnızca geçmişe ait giysiler değil; aynı zamanda bedene yerleşmiş bir zaman anlayışının içselleştirilmiş taşıyıcılarıdır. Tanpınar’ın eski zaman elbiselerinde hissettiği zamanla uyumlu estetik bütünlük, üniformada kurumsal bir biçime bürünür. Üniformalar bir yandan dönemin estetik anlayışını yansıtırken, diğer yandan sadelik ve eşitlik ilkeleriyle belirli bir kültürel normu ve pedagojik ideali yüceltir.
Pierre Bourdieu’nün “distinction sociale” (toplumsal farklılaşma) kuramı açısından bakıldığında, üniforma yalnızca kurum içi eşitliği düzenleyen bir araç değil; aynı zamanda kurumlar arasında işleyen sembolik bir ayrım mekanizmasıdır. Üniformanın kesimi, rengi, kumaşı ya da aksesuarları, görünürde sade ve nötr unsurlar gibi dursa da, gerçekte her kurum onun aracılığıyla belirli bir estetik zevki, disiplin anlayışını ve eğitim felsefesini görünür kılar. Bu anlamda üniforma, bireyler arasında farklılıkları silerken, kurumlar arasında sembolik farkları yeniden üretir.
Üniforma, kimi zaman ondan ayrışarak kimi zaman da onu önceleyerek moda ile sürekli bir diyalog içindedir. Onu oluşturan aksesuarlar — takma yakalar, çiçekli taçlar, renkli kemerler ya da armalar — okul ile dış dünya arasındaki bu görünmez etkileşimin tanıklarıdır. Aidiyet işaretleri olarak yaratılan bu unsurlar, bazen yıllar sonra, çağdaş modanın yeniden yorumladığı bir tarz veya eğilim hâline gelir. Orta Çağ dinî geleneklerinden modern bir yurttaş yaratmayı amaçlayan Cumhuriyetçi reformların mirasçısı olan üniforma, her dönemde okulun aktarmak istediği değerleri yansıtır. Okul kurumunun tarihinde üniforma; saygınlık, alçak gönüllülük, düzen, disiplin, modernlik ya da laikliğin bir sembolü olmuştur. Geçirdiği değişimler aracılığıyla, aynı zamanda toplumun tanık olduğu dönüşümleri de anlatır. Siyasal değişimleri, eğitim anlayışlarını ve estetik hassasiyetleri yansıtır.
On iki rahibenin 1856 yılında Osmanlı başkenti İstanbul’a gelmesiyle kız öğrenciler için yatılı bir eğitim kurumu olarak kapılarını açan Notre-Dame de Sion Fransız Lisesi tarihinde de kıyafetlerin geçirdiği değişim ve dönüşümler üniformanın bu işlevlerini ortaya koyuyor. On dokuzuncu yüzyılın ayrıntılı uzun giysilerinden yirminci yüzyılın sadeleştirilmiş üniformalarına kadar her dönüşüm, eğitime dair bir anlayışı ifade ediyor. Renkli kemerler, “grand cordon” olarak adlandırılan çapraz şeritler, baretler, çiçek veya defne yapraklarından taçlar; okul topluluğu içinde herkesin yerini belirleyen sembolik bir dil oluşturur. Zamanla bu işaretler kaybolur, yer değiştirir veya yeniden şekillenir. Kurumun ruhunu ve kimliğini korurken, pedagojik, kültürel ve estetik değişimlere nasıl uyum sağladığı üniformanın değişim ve dönüşümleri aracılığıyla okunabilir. Sonuç olarak, üniformanın tarihi; gündelik pratikler içinde öğrencilerin benimsedikleri uyum ile ifade ettikleri itirazlar arasında sürekli gidip gelerek örülen bir hikâyedir.
Notre-Dame de Sion’un Paris ve İstanbul’daki arşivleri, Notre-Dame de Sion’lular Derneği Arşivi, kurumun eski öğretmen ve öğrencilerinin kişisel arşivlerinden hareketle kurgulanan bu sergi, bir dönem öğrenci olup ardından birer birey ve yurttaşa dönüşecek kimliklerin kurgusunda üniformanın rolüne işaret ediyor. 1856’dan günümüze, bir defileyi andırırcasına Notre-Dame de Sion Lisesi sıralarından geçmiş pek çok öğrencinin üniformalı fotoğrafları ve aksesuarlarından oluşan sergi mekânına, öğrencilik yıllarının ruhunu yansıtan canlı tanıklıklar eşlik ediyor. Bu bağlamda, öğrenci, mezun ve eğitim kadrosuyla üniforma teması etrafında çekilmiş kısa videolar, fotoğraf bütünlüğüne ses ve anlatı boyutu ekliyor.
Üniforma • Bir Kimlik İnşası sergisi, 17 Ocak’tan 5 Haziran’a kadar pazar günleri ve resmi tatiller hariç hafta içi 10:00-18:00 ve cumartesi günleri 10:00-15:00 saatleri arasında görülebilecektir. (Okulda konser/gösteri düzenlenen akşamlar 19:30’a kadar gezilebilir.)
