Yaz mevsimi takvimleri alenen işgal ederken, İstanbul’un sanatla olan ilişkisi de mutedil bir iklimde devam ediyor. Doğanın birbirini takip eden reformist tavrını düşünerek vapurdan inip Moda’ya doğru ilerliyorum. Kadıköy’ün sosyal ve kültürel hayatına yeni bir soluk getiren Bina’da sevgili Funda Dükmeler’le buluşuyoruz. Funda, farklı malzeme ve teknikler kullanmaktan çekinmeyen, çalışmalarında doğayla kurduğu bağı işleri aracılığıyla izleyiciyle paylaşan bir sanatçı. 22 Haziran 2025’e kadar Kadıköy Bina’da sanatseverle buluşacak olan “Sonbahar, Kış, İlkbahar, Yaz” adını taşıyan solo sergisi sanatçının tabiatla olan ilişkisine dair bir harita sunuyor. Funda Dükmeler’le anıt ağaçların ve şifalı bitkilerin yankılandığı mevsimlerin döngüselliği eşliğinde sanata ve hayata dair bir söyleşi gerçekleştiriyoruz.
“Ağaçlar Bekler, Biz Geçeriz”
Funda Dükmeler’le Kadıköy Bina’da açtığı yeni sergisi üzerine konuştuk.
İstanbul’da doğup büyüdüğünü ve gerçek bir metropol çocuğu olduğunu biliyorum. Fakat malzemeden, konuya, geleneksel davranışların bile dibinden bulup çıkardığın bir doğa teması hep çalışmalarında belirleyici. Seramikten başlayarak bu sergiye değin seni doğayla bu kadar ilgili kılan unsur nedir?
Evet, İstanbul gibi büyük ve karmaşık bir şehirde büyüdüm. Her şeyin hızla değiştiği, seslerin, görüntülerin ve yapıların sürekli dönüşümde olduğu bir yerde çocuk olmak, aslında doğaya olan özlemi çok daha derin bir yerden yerleştiriyor insanın içine. Belki de bu kadar yoğun kent yaşantısının içinde, doğaya dair olan her şey benim için bir sığınak, bir tür içsel denge haline geldi.
Seramiğe başladığım ilk yıllardan bu yana, toprağın o doğrudan, dürüst dili beni hep etkiledi. Toprak şekil alıyor ama aynı zamanda sana sınırlarını da hatırlatıyor; tıpkı doğa gibi. Bir şeyleri zorladığında kırılıyor ama sevgiyle, sabırla yaklaştığında karşılık veriyor. Doğayla kurduğum ilişki de tam olarak böyle: hem hayranlık hem de derin bir saygı içeriyor.
Çalışmalarımda doğa teması çoğu zaman bilinçli bir tercih değil aslında, daha çok içgüdüsel bir geri dönüş. Geleneksel desenleri ya da formları işlerken bile, o motiflerin kökenine indiğimde hep bir doğa gözlemi, bir mevsim döngüsü ya da canlıların ritmiyle karşılaşıyorum. Şehirde büyüsem de doğayla olan bağım hem içsel hem kültürel bir hafıza gibi içimde yaşıyor. Belki de bu yüzden işlerimde kendiliğinden belirleyici bir tema haline geliyor.
İşlerinde sıkça karşımıza çıkan anıt ağaçlar ve endemik bitkiler, yalnızca doğal formlar değil, aynı zamanda iyileşmenin de taşıyıcısı gibi. Bu bitkisel varlıklarla kurduğun bağda, hafıza nasıl bir rol oynuyor?
Anıt ağaçlar ve endemik bitkiler, sadece doğal formlar değil; aynı zamanda dayanıklılığın simgeleri olarak büyük anlam taşıyor. Her bir ağaç, kendi yaşam döngüsünün ötesinde, insanlarla ve zamanla kurduğu bağlarla bir hikâye anlatıyor. Anıt ağaçlar, kuşaklar boyunca var olmuş, birçok anıya tanıklık etmiş ve adeta geçmişle bugün arasında bir köprü görevi görüyor. Bu derin hafıza, doğayla ilişkimi anlamlandıran temel unsurlardan biri.
Endemik bitkiler ise sadece fiziksel değil, ruhsal iyileşmenin de sembolü. İnsanlık tarihindeki kültürel hafızada önemli bir yere sahip olan bu bitkiler, eserlerimde iyileştirici güçlerini ve umut dolu yolculuklarını yansıtıyor. Böylece anıt ağaçlar ve bitkiler, sadece biçim olarak değil; anlam, duygu ve tarihsel bağlam açısından da çok katmanlı bir yer tutuyor. Onlar benim için geçmişle bugünü, doğayla insanı ve zorluklarla direnci buluşturan güçlü simgeler. İşlerimde onları kullanırken, bu iyileştirici gücü ve taşıdığı kültürel hafızayı yansıtmak istiyorum. Hem bireysel hem kolektif hafızanın doğayla birleştiği, iyileşmenin ve umut dolu bir yolculuğun parçası oluyorlar.
İşlerine bakarken hep içsel bir doğanın da altını çizdiğini düşünüyorum. “Ağaçlar bizim var oluşumuzdan daha sabırlıdır. Biz geçeriz, onlar bekler,” der Rainer Maria Rilke, Bu sergide ağaçlarla kurduğun ilişki bir tanıklık mı, yoksa bir yoldaşlık mı?
Ağaçlarla ilişkim hem bir tanıklık hem de derin bir yoldaşlık. Onlar, gerçekten de zamanın sabırlı bekçileri; insan hayatının gelip geçici anlarını sessizce izleyen, değişimlere rağmen köklerinden güç alan varlıklar. Bu yüzden eserlerimde ağaçları sadece doğanın unsurları olarak değil, yaşamın zamansız ve dayanıklı bir simgesi olarak konumlandırıyorum.
Onlarla kurduğum bağ, bana kendi varlığımın sınırlarını ve doğanın sürekliliğini hatırlatıyor. Aynı zamanda bu ilişki, benim için bir yolculuk; birlikte büyümek, dönüşmek ve zamanı hissetmek. Yani ağaçlar hem sessiz tanıklar hem de bu yolculukta yanımda yürüyen yoldaşlar. Bu çift yönlü ilişki, çalışmalarımda derin bir anlam ve duygusal yoğunluk yaratıyor.
Çalışmalarında optik algı hiç şüphesiz çok değerli fakat izleyicinin sezgisel olarak keşfetmesini istediğin gizli bir anlatı da var. Bu sergiyi gezen bir izleyicinin neyi fark etmesini, neyi yanında götürmesini isterdin?
İzleyicinin yanında götürmesini istediğim şey, doğayla olan ilişkisini biraz daha derinleştirmek, zamanın ve sabrın önemini yeniden hatırlamak ve belki de kendi yaşamındaki küçük ama anlamlı bağlantılara dikkat etmektir. Sergideki eserler, doğanın hem kırılgan hem de güçlü yanlarını yansıtıyor; izleyici bu zıtlıkların içinde kendi duygusal yolculuğunu bulabilir.
Kısacası, bu sergi sadece içsel bir keşif ve doğayla yeniden buluşma fırsatı. İzleyicinin, bu deneyimden kendi anlamını çıkararak, hafızasında ve kalbinde bir yer edinmesini isterim.
Anlatımında doğa bilimleriyle sanat, gözlemle sezgi iç içe geçiyor. Bu dil nasıl oluştu? Akademik altyapı ve hayat tecrüben, kişisel ilerlemeni nasıl etkiledi?
Resim eğitimi alarak sanatsal teknikler ve görsel anlatım dili üzerine derinlemesine çalıştım. Bu süreçte doğaya olan ilgim ve gözlemlerim, işlerimde doğanın biçimlerini ve ruhunu yakalamak için bir rehber oldu. Hayat tecrübem ise, doğayla kurduğum duygusal bağın ve gözlemin derinleşmesini sağladı. Anıt ağaçlar, benim için sadece görsel olarak etkileyici değil; aynı zamanda sabrın, direncin ve zamanın ruhunu taşıyan canlı simgeler. Bu ağaçların uzun ömürleri ve geçmişle kurdukları bağlar, eserlerimde zamana dair bir farkındalık ve hikâye yaratmamı mümkün kıldı.
Eğitim ile kazandığım teknik donanım ve hayat tecrübemle geliştirdiğim gözlem gücü, anıt ağaçları çok katmanlı ve anlamlı bir anlatı aracı haline getirdi. Böylece kişisel yolculuğumda doğayı hem estetik hem de duygusal açıdan derinlemesine keşfetme fırsatı buldum.
Doğanın kendiliğinden bir terapist, şifacı olduğuna inanlardanım. Senin çalışmalarında bu sağaltım fikri de güçlü biçimde yer alıyor. Tabiatın bilgeliğinin hikayesini resim diliyle işlerken bunun senin ruh haline yansıması ne şekilde oluyor?
Çalışırken doğanın döngülerine, sabrına ve yenilenme gücüne odaklanmak; zihnimi sakinleştiriyor, stresi azaltıyor ve beni merkeze çekiyor. Bu da eserlerime yansıyor; işlerim hem bana hem de izleyiciye bir tür sağaltım, yeniden bağlantı ve umut hissi sunmayı amaçlıyor.
Ruh halim ne zaman dalgalansa, doğanın sabrını ve direncini hatırlamak; yaratıcılığımı besliyor ve resimlerimde derin bir duygu yoğunluğu oluşturuyor. Böylece sanatım hem kişisel bir terapi hem de doğanın bilgeliğini paylaşan bir dil haline geliyor.
Zeytin ağaçları Akdeniz coğrafyasının gerçek sahipleri. Sergide onların o yaşlı gövdelerini, karışmış köklerini de sıkça görüyoruz. Bu anıt ağaçlarda seni en çok etkileyen unsur nedir?
Onların direnci bana da ilham verdi. Ancak günümüzde bu kadim ağaçların kesilmesi ve yok edilmesi, doğaya ve kültürel mirasımıza yönelik ciddi bir kayıp ve haksızlık.
Resimlerde, zeytin ağaçlarının bu kırılgan ama güçlü yanını vurgularken, aynı zamanda onların korunması gerektiğine dair sessiz bir çağrıda bulunuyorum. Ağaçların kesilmesi, sadece doğanın değil, insanlığın da geleceğine zarar veriyor. Onların varlığı, sürdürülebilirlik ve yaşam döngüsünün devamı için hayati önemde.
Bu nedenle, eserlerimde zeytin ağaçlarının gövdelerindeki çizgiler ve kırılmalar hem doğanın yaşanmışlıklarını hem de maruz kaldığı tehditleri anlatıyor. Onların yok edilmesine karşı resimleri bir protesto aracı olarak kullanıyor, izleyiciyi bu değerlerin farkına varmaya ve korumaya çağırıyorum. Çünkü doğa, bize sundukları kadar bizim de korumamız gereken bir miras.
Farklı malzemelerle çalışırken yeniden geleneksel temsil biçimlerine yöneldin. En çok hangi malzeme senin zihinsel serüveninle uyum sağlıyor?
Epoksi reçine ile katman katman resim yaparken kazandığım deneyim, bana malzeme ve yüzeyle kurduğum ilişkiyi derinleştirme fırsatı verdi. Ancak artık çalışmalarımı tuval bezi üzerinde sürdürüyorum. Tuval bezi, hem geleneksel resim pratiğine dair köklerimi hatırlatıyor hem de esnekliği ve dokusuyla bana yeni anlatım olanakları sunuyor.
Tuval üzerinde çalışmak, özellikle doğanın katmanlı yapısını ve zamansallığını ifade ederken daha özgür ve organik bir yaklaşım getirdi. Epoksi reçinenin şeffaf ve katmanlı yapısından aldığım ilhamla, tuval bezinde de derinlik ve dokusal zenginlik yaratmaya devam ediyorum. Böylece hem malzemenin hem de kendi zihinsel serüvenimin evrimine uygun bir denge yakalamış oluyorum.
Doğa çok ilham verici gelecekteki projelerinde de benzer temaları görecek miyiz? Yoksa arayışın sürecek mi?
Doğa benim için sonsuz bir ilham kaynağı ve bu ilhamın gelecekteki serilerimde de güçlü bir şekilde var olmaya devam edeceğini söyleyebilirim. Ancak bu, tek bir tema etrafında kalmak anlamına gelmiyor; doğa, kendi içinde o kadar zengin ve çok katmanlı ki, her yeni seride farklı yönlerini keşfetmeye, yeni anlatım biçimleriyle buluşturmaya çalışıyorum.
Arayışım hep sürecek; çünkü doğayla olan ilişkim dinamik ve evrimsel bir süreç. Her yeni çalışma hem geçmişteki deneyimlerimden besleniyor hem de yeni sorular ve keşiflerle beni başka yönlere çekiyor. Böylece, doğanın farklı yüzlerini, bazen beklenmedik biçimlerde, yeni çalışmalarda da görmek mümkün olacak.
Her mevsimin kendi ritmi, kendi suskunluğu vardır. Ama siz onları birlikte sunarak bir tür zamanın armonisini kurmuşsunuz. Peki sizce bu armoni bir teselli mi, yoksa insanın doğayla kurduğu kırılgan bağın bir hatırlatıcısı mı?
Her mevsimin kendine özgü ritmi ve suskunluğu var; onları birlikte sunmak, zamanın akışını ve doğanın döngüselliğini izleyiciye hissettirmek anlamına geliyor. Bu birliktelik, insanın doğayla olan kırılgan bağını ortaya koyarken, aynı zamanda o bağın içinde var olan direnç ve devamlılığı da gösteriyor. Yani, eserlerimdeki zaman armonisi, hem hayatın zorlukları karşısında bir teselli sunuyor hem de doğayla kurduğumuz ilişkinin ne denli hassas ve değerli olduğunu hatırlatıyor. Doğanın ritmine kulak vermek, kendi varoluşumuza dair derin bir içsel yolculuk.
