“Düş Koleksiyonu” sergisi, küratör Arzu Arbak‘ın yürütücülüğünde, Ayşecan Kurtay, Meryem Güldürdak, Öznur Eren ve Suzan Bayazıt‘ın birlikte ürettiği dokuz aylık kolektif bir atölye sürecinin somutlaşmış çıktısı olarak, 7–16 Mayıs 2026 tarihleri arasında İstanbul’un hafıza yüklü yapılarından biri olan İTÜ Taşkışla’da izleyiciyle buluştu. Sergi, kar amacı gütmeyen mimari-kültürel festival Open House İstanbul’un İstanbul’daki ilk edisyonu çerçevesinde gerçekleşerek, tarihi yapının halka açılmasını yalnızca mimari bir deneyim olarak değil, zihinsel ve duygusal bir yolculuğun eşiği olarak yeniden kurguladı.
Serginin kavramsal omurgasını, koleksiyon etme dürtüsü ile düşlerin doğasındaki uçuculuk arasındaki gerilim oluşturuyor. Neyi hatırlıyoruz, neyi yitiriyoruz ve hafıza bir anlatı mı, yoksa sürekli eksilen bir iz mi? Bu sorular etrafında şekillenen eserler; dijital baskı, oyma, fotoğraf-performans ve sanatçı kitapları gibi birbirinden farklı biçim dillerini, Taşkışla’nın endüstriyel hasır telleri ve taş dokusuyla birleştirerek katmanlı bir sergileme dili kuruyor. Italo Calvino’nun “cehennemin ortasında cehennem olmayanı aramak” ifadesinden beslenen bu sergi, izleyiciyi pasif bir seyirciye değil, kendi düş koleksiyonunu oluşturmaya davet edilen aktif bir tamamlayıcıya dönüştürmeyi hedefliyor.
Sergiye ve eserlere dair aklımdaki soruları serginin küratörü ve sanatçılarına yönelttim.
Taşkışla”nın tarihi atmosferi ve Open House İstanbul vizyonu “Düş Koleksiyonu” ile nasıl bir diyalog kuruyor? Mekanın mimari hafızası, sergilenen düşlerin izleyiciye aktarılmasında nasıl bir zemin oluşturdu?
Arzu Arbak: Open House, bir kentin mimari kültürel ve tarihi açıdan önemli yapılarının halkın ziyaretine açıldığı kar amacı gütmeyen bir festival. İstanbul”da İlk kez 7-10 Mayıs 2026 tarihleri arasında düzenlenen bu organizasyonun merkezini İstanbul Teknik Üniversitesi Taşkışla binası oluşturuyor. Ziyarete açılan tüm yapılar gibi Taşkışla”nın da kendine özgü hikayesine ve barındırdığı hafızaya bugün yeniden bakmanın değerli olduğunu düşünüyorum.
Hafızalarımızda yer eden imge ve hikayeler bugün bizi nasıl şekillendiriyor? Düş Koleksiyonu Atölyesinin bir sonucu olan sergimiz de bu sorunun peşine düşüyor. Open House İstanbul kapsamında kapılarını açan bu tarihi yapı; atölye sürecinde ortaya çıkan “iz sürme” ve “hafıza sarayı” kavramları için somut bir zemin sunuyor. Ziyaretçiler için bu yapıda dolaşmak aynı zamanda kendi zihinlerinin dehlizlerinde bir yolculuğa çıkmaları anlamına geliyor.
Hatırlamanın ve hikâyeleri yeniden hayal etmenin o ele geçirilemeyen düşsel yapısı bugün büyüsünü kaybetmiş dünyamızda yeni olasılıkları düşünmek için alan açıyor. Sergi metninde vurguladığımız küçük ayrıntılar; pencereden süzülen ışık, taş zeminin dokusu, yılların birikimini imleyen akademik toz mekana eklenen yeni imgelerle birleşerek yapının o yaşayan, canlı karakterini yeniden görünür kılıyor.
Ayşecan Kurtay”ın “Atlas”ın Yastığı – Unarchived” serisindeki “arşivlenemeyen” vurgusu, serginin koleksiyon fikriyle nasıl çelişiyor veya onu tamamlıyor? Dijital baskı ve ince oyma tekniği, düşlerin uçuculuğunu yakalamada nasıl bir rol oynadı?
Ayşecan Kurtay: Düş Koleksiyonu Sergisi sürecinde beni düşündüren şeylerden biri, koleksiyon fikriyle düş kelimesinin kendi içindeki çelişkisi oldu. Çünkü koleksiyon biraz yakalamaya, korumaya ve biriktirmeye çalışıyor; düşler ise tam tersine elimizde kalmıyor. Uyanınca eksiliyor, değişiyor, bazı parçaları kayboluyor.
Bir yandan da arşiv fikrinin sadece korumakla ilgili olmadığını düşünüyorum. Arşiv aynı zamanda neyin görünür olacağına, neyin isimlendirileceğine ve nasıl hatırlanacağına karar veren bir yapı. “Unarchived” benim için biraz buna da dokunuyor. Çünkü bilinçaltı, düşler ya da insanın altta kalan arzuları çok kolay ele geçirilebilecek ya da etiketlenebilecek yapılar değil.
“Atlas”ın Yastığı – Unarchived” serisinde de ilgimi çeken şey, düşlerin kendisinden çok onların geride bıraktıkları izlerdi. Yükünü bırakmış Atlas figürüyle çalışırken, sanki yakalanmış görüntülerden çok yarım kalmış, parçaları eksilmiş, tam hatırlayamadığım şeyler ortaya çıkmaya başladı. “Unarchived” benim için biraz da burada karşılık buluyor; arşivin dışında kalan, tam olarak tutulamayan şeylerde… Düş Koleksiyonu Sergisi”nin çıkışında yer alan “cehennemin ortasında cehennem olmayan yeri aramak” düşüncesiyle burada bir yakınlık hissediyorum. Belki bu işler benim için büyük cevaplardan çok, ağırlığın içinde küçük boşluklar aramakla ilgiliydi. Yüklerini bir anlığına da olsa hafifleten beden o yere mi ulaşır? Dijital baskı ve oyma da süreç içinde buna dönüştü. Baskı görüntüyü kaydediyor gibi davranırken, oyma onu eksiltmeye başladı. Sonunda ortaya çıkan şey, düşlerin kendisinden çok, zihnimizden kaçarken bıraktıkları hafif izler; belki de bu izlerin bir koleksiyonu oldu.
Sanatçı kitaplarını geleneksel bir sergileme nesnesinden çıkarıp projenin merkezine yerleştirme fikri nasıl gelişti? İzleyicinin sayfalar arasında gezinirken bir düşü “çevirmesi” deneyimini nasıl kurguladınız?
Arzu Arbak: “Düş Koleksiyonu” atölyesi, toplamda dokuz aya yayılan yoğun, kolektif bir çalışma sürecini kapsıyor. Her şey Haziran 2025”te, sanatçıların atölye kurgusunda yer alan “Doğa”, “Nesne” ve “Mitolojik Karakterler” başlıklarını taşıyan dosyalarda kendi koleksiyonlarını oluşturmalarıyla başladı. 2025 Ekim ayına kadar süren bu ilk aşamada; doğadan toplanan malzemeler, biriktirmeye değer bulunan nesneler ve etkilenilen mitolojik karakterler birer birer dosyalarda yerini aldı. Ekim 2025”ten itibaren ise yoğun bir üretim sürecine girdik.
Defter, günlük ve fanzinler sürecin hafızasını oluşturuyor, sanatçıların arayışlarını, tereddütlerini, itirazlarını ve düşlerini barındırıyor. Bana göre, bitmiş eser kadar yolculuğun kendisi de çok değerli. Bu nedenle sanatçı kitaplarını serginin merkezine yerleştirerek, izleyiciyi de bu sürece dahil etmek istedik.
Böylece izleyenler de sanatçıların yaratım süreçlerine eşlik edebilecek, eserlerin arkasındaki düşsel ve/veya düşünsel katmanları keşfedebilecekler. Bu karşılaşma onlar için aynı zamanda ilham verici bir dönüşümün de başlangıcı olabilir.
Sergide bir yanda demir gibi sert, endüstriyel malzemeler kullanılırken diğer yanda rüya ve düş gibi kırılgan temalar işleniyor. Bu zıt malzeme seçimi, içsel dönüşümün ve hafızanın ağırlığını görünür kılmak için bilinçli bir tercih miydi?
Arzu Arbak: Sergilemede çesan (inşaat hasır teli) kullanımı benim için yeni ve öğretici bir tecrübeydi. Taşkışla”nın tarihi önemi ve dokusu gereği, duvarlara müdahale etmeksizin çözüm üreten bu endüstriyel malzeme, Düş Koleksiyonu Sergisi için beklenmedik ve yeni bir karşılama alanı örgütledi ve düşünmek için alan açtı.
Taşkışla”nın devasa mekanı içerisinde, bu hasır teller yardımıyla yeni bir sergileme alanı yaratarak serginin kendi sınırlarını çizmesini sağladık. Çesanların kendilerine has ham ve estetik dilini örtmeksizin, onunla kendi ifademizi kurmaya çalıştık. Demir ögenin sertliği bizim sanatsal dilimizle bir kontrast oluştururken, tellerin bize sunduğu kendine has şeffaflık, “düşlerin” katmanlı, uçucu ve iç içe geçen yapısını daha güçlendirdi. İçsel dönüşümün ve hafızanın ağırlığını görünür kılma meselesi de bu sürecin doğal bir sonucu olarak ortaya çıktı.
Ayşecan Kurtay, Meryem Güldürdak, Öznur Eren ve Suzan Bayazıt gibi farklı disiplinlerden sanatçıları bir araya getirirken ortak “düş” paydasını nasıl inşa ettiniz? Kolektif bir rüya havuzu yaratmanın zorlukları nelerdi?
Arzu Arbak: Atölye kurgusunda yer alan “Doğa”, “Nesne” ve “Mitoloji” dosyalarıyla çalışmak, sanatçıların dünya ile kurdukları ilişkiyi tekrar düşünmeleri için bir alan açarken, aynı zamanda uzun bir kolektif bir çalışma sürecinin çerçevesini de çiziyor. Böylesi bir çalışma ortamında sanatçılar hem birbirlerinden öğreniyor hem de kendi ifade biçimleri üzerine derinleşiyorlar. Hem atölye kurgusu hem de sürecin kendisi onlara kendi özgün dillerini koruyarak ortak paydaları keşfedebilecekleri doğal bir zemin sunuyor.
Kişisel bakış açım, öngörülebilir bir “inşa” halindense karşılaşmaların getirdiği olasılıklar üzerine düşünmekti. Dolayısıyla süreçte karşılaşılan her durumu bir zorluk değil, yeni bir olasılık olarak görmeyi tercih ediyorum. Bu yolculukta her aşama bir sonraki sürece geçişi sağlayan köprü görevi görüyor.
Geçmişin bu ışıltılı düşleri sergide nasıl bir nostalji veya yüzleşme yaratıyor?
Arzu Arbak: Sanatçı arkadaşlarıma gönderdiğim atölye metni Italo Calvino”nun Görünmez Kentler kitabının son cümleleri arasında yer alan şu ifade ile başlıyor: “Cehennem ortasında cehennem olmayan kim ve ne var, onu aramak ve bulduğunda tanımayı bilmek, onu yaşatmak, ona fırsat vermek.” Bu sergi, günün getirdiği kaotik ortamın, bilinmezliklerin yanında ve aynı zamanda oluşabilecek yeni olasılıklar üzerine düşünmeye davet ediyor. Yaşamı olumlu yönde çoğaltmanın yollarını araştırıyor.
Tarihle ve onun bugüne taşıdığı ve bizim hiç düşünmeden alımladığımız düşünce kalıplarıyla yüzleşmeden “ışıltılı” bir dünya kurmanız mümkün değildir. Maalesef günümüzde sadece negatiflikten beslenen sürekli bir çatışma ve savaş hali üzerine kurulu bir zihniyet ile kuşatılmış durumdayız. Bizim arayışımız tam da bu karanlığın içinde “Cehennem olmayanı” bulma çabasıdır. Bu arayış ışıltılı bir yolculuk vadetmiyor; aksine sancılı yüzleşmeleri de beraberinde getiriyor. Fakat bu yüzleşme, hayatı olumlu yönde çoğaltmanın ve zenginleştirmenin yegane yoludur. Sergideki eserler, bu zorlu ama iyileştirici karşılaşmaların birer sonucudur.
Meryem Güldürdak: “Kendim (n)le Dans Arketipler Arasında” eserlerimi odağa aldığımda “Düş Koleksiyonu Sergisi” çalışma sürecinde mitolojik kadın figürleri ve arketiplere (Jungiyen) odaklandığım bir sürecin yansıması. İTÜ Taşkışla”nın uzun koridorları, geniş pencereleri, merdivenleri, orta bahçesi, havuzu, kütüphanesi ve derslikleri, ışığın alandaki hareketleri, bana sanki kendi zihnimin içinde dolaşıyormuşum hissi verdi. Mekânla karşılaştığım anda, hem yapının tarihsel hafızasıyla hem de kendi içsel hafızamla temas kurmaya başladım. Çevremden duyduğum izlenimler de kulağıma sürekli geldi. Tarihsel çağrışımları olan ve geçen yaz Efes”ten aldığım bir kıyafetle bu mimarinin içinde dolaşırken bedenim yeniden biçimlendi: Yaralı kadın, öfkeli kadın, şefkatli kadın, haz alan kadın, yaratıcı kadın, kendine bakan kadın, yaş alan kadın, bakım veren kadın vb. gibi farklı kadınlık hâlleri ve arketipleri birbirine karıştı, çoğaldı ve kendi aralarında görünmez bir dans kurdu. Bu süreç benim için tek bir karakteri temsil etmekten çok, kadın deneyiminin parçalı, dönüşen ve birbirini olumlayan, saygı duyan katmanlarıyla mekân içinde ritimsel bir karşılaşmaya dönüşerek fotoğraf-performansın dilini oluşturdu.
“İtaatsiz Bahçe” ise; Taşkışla”nın içinde dolaşırken mekânın bende bıraktığı izleri ve bedenimin oradaki konumlanışını araştırıyordum. Bahçeye çıktığımda dikkatimi küçük, yapraksız ama hâlâ büyümeye çalışan kırılgan bir ağaç çekti. Ona dokunduğum anda hafif bir özdeşlik hissettim. Taş duvarların sertliği ve yapının güçlü mimarisi yanında, o eğri ağaç bana zamanı, değişimi ve görünmeyen hafızaları hatırlattı. Bir süre sonra kendimi yalnızca o mekânın içinde dolaşan biri gibi değil, sanki Taşkışla”nın bir uzantısıymışım gibi hissetmeye başladım. Bedenimle mekân arasında sessiz bir diyalog oluşuyordu. Rüzgârın hafifliği, ağacın eğriliği ve bedenin kırılganlığı arasında kendimi zamanın içinde duran, değişen bir varlık gibi hissettim. Tıpkı Taşkışla gibi… Sonra bu fotoğraf karesi ortaya çıktı ve ona “İtaatsiz Bahçe” adını verdim. Bu karşılaşma bana, sert ve değişmez görünen şeylerin içinde bile küçük kırılmalar, eğrilikler ve dönüşüm ihtimalleri olduğunu düşündürdü Küratörümüz Arzu Arbak”ın yaratıcılığa, sanatçının algı kapılarını açıcı, müthiş sanatçı yolculuğu ve eşliği için ve Taşkışla”ya teşekkürler.
Küratör ve yürütücü olarak Arzu Arbak”ın buradaki rolü, sanatçıların bireysel içsel yolculuklarını tek bir ortak anlatıda birleştirirken nasıl bir denge gözetti? Sergideki küratöryel çizgi ne kadar müdahaleci, ne kadar özgürlükçüydü?
Arzu Arbak: 2014”ten bu yana sürdürdüğüm “Görsel Konuşmalar” pratiği, atölyelerimin ve küratörlük anlayışımın temelini oluşturuyor. Atölyelerimin kurgusu, sanatçılara sınırları çizilmiş temalar dayatmak yerine, her birinin kendi hayat tecrübesiyle nefes alabileceği, dünyayla kurduğu ilişkiyi yansıtabileceği esnek bir oyun alanı sunuyor.
Üretim süreci, bizim için ucu açık bir yolculuk. Atölye boyunca yaptığımız okumalar, tartışmalar ve karşılıklı fikir alışverişleri, her sanatçının kendi hikâyesini özgürce sunmasına imkan tanıyor. İşlerin üretim aşamasında benim rolüm; bu zenginleşme sürecine ortak olan, sorular soran ve yol açan bir eşlikçi olmaktan ibaret. Süreç içerisinde sanatçıların kavramsal izleklerini takip ederken, bir yandan da bu farklı üretimlerin nihayetinde nasıl bir ortak diyaloğa gireceğinin, birbirlerine nasıl eklemleneceğinin zihinsel provasını yapıyorum. Bu ortak kurguyu zihnimde örerken, sanatçının kendi hikayesi üzerindeki hakimiyetini hep öncelikli tutuyorum. Tüm paylaşımlarımızın ve tartışmalarımızın ardından, sergilenecek esere dair son kararı yine sanatçının kendisi veriyor.
Sergileme aşamasına geçtiğimizde ise odağımız bireysel üretimden, mekanla kurulan ortak diyaloğa kayıyor. Sergi mekanını sadece eserlerin asıldığı bir yer değil, tüm o bireysel hikayelerin birbirine eklemlendiği yeni ve bütünsel bir çalışma alanı olarak görüyorum. Bu noktada, mekanın ruhuyla bizim kurgumuz arasında bir köprü kurmak adına daha aktif bir sorumluluk alıyorum. Eğer serginin toplam enerjisini tamamlayacak bir boşluk veya etkiyi arttıracak bir ihtiyaç doğarsa, sanatçıdan ek bir talepte bulunarak veya yerleşime müdahale ederek o ortak dili kurmaya çalışıyorum.
Ziyaretçilerin sadece 10 günlük (7-16 Mayıs) kısa bir zaman diliminde bu deneyime ortak olmasının yarattığı etkiyi i nasıl yorumluyorsunuz?
Arzu Arbak: Serginin Taşkışla gibi karakteristik bir mekanda ve Open House İstanbul”un çok sesli atmosferinde gerçekleşmesi, onu alışılagelmiş sergileme pratiklerinden farklı bir noktaya konumlandırıyor. Bu kısa ama yoğun buluşma; seminerler, konuşmalar ve festivalin yarattığı devinimle birleşince, izleyici için çok daha etkili ve konsantre bir deneyime dönüştüğünü düşünüyorum.
“Düş Koleksiyonu Sergisi ” bünyesinde üretilen sanatsal edisyonların geleceği ne olacak? Sergi 16 Mayıs”ta sona erdiğinde, bu somutlaşmış düşler kendi bağımsız yolculuklarına nasıl devam edecek?
Arzu Arbak: Açıkçası, içinde bulunduğumuz atmosferde bu soruya kesin bir yanıt vermek pek kolay değil. En büyük arzumuz; farklı şehirlerde, farklı mekanlarda, yeni bakış açılarıyla yeniden konumlandırmak ve izleyiciyle yeni diyaloglar kurmalarını sağlamak. Her mekân, bu işlere yeni bir anlam katmanı ekleyecektir.
Eserlerdeki insan bedeni ve hafıza yansımaları, izleyicinin kendi geçmişiyle bağ kurmasını hedefliyor. Tasarım aşamasında izleyiciyi bu düş koleksiyonunun bir pasif izleyicisi mi, yoksa aktif bir tamamlayıcısı mı olarak konumlandırdınız?
Arzu Arbak: Her koşulda izleyici olmadan hiçbir eserin tamamlanamayacağını düşünüyorum. Eser izleyene alan bıraktığı ölçüde nefes alır, çoğalır ve yolculuğuna devam ederek kalıcı hale gelir.
Düş Koleksiyonu”nda hasır tel örgülerle kurduğumuz sergi mekan düzenlemesi ve işlerin yerleşimi, izleyiciye hem fiziksel hem de düşünsel bağlamda daha aktif bir hareket alanı sunmak adına şekillendi. Çesanların kendine özgü geçirgen yapısı mekanda katmanlar oluşturarak izleyenine alışılagelmiş sergileme pratiklerinin dışında bir deneyim sundu. Eserlerin birbirleriyle kurduğu bu geçişli bağlar ve mekanın katmanlı yapısı, zihinsel süreçlerin ve hafızanın kendi işleyişine gönderme yaparken; izleyiciye de bu izlerin arasında kendi bağlarını kurması ve kendi düş koleksiyonunu yaratması için özgür bir alan açtı.
