Bilal Yılmaz’ın, Nazlı Pektaş küratörlüğündeki “Form – Zanaat – Aktivizm” başlıklı sergisi Terakki Vakfı Sanat Galerisi’nde 7 Mayıs’ta açıldı. Disiplinlerarası çalışan bir sanatçı olarak Yılmaz’ın zanaat ve toplumsal hafıza üzerine araştırmalarını bir araya getiren sergi, zihnin analitik yapısı ile malzemenin doğası arasındaki ilişki üzerine konumlanıyor.
Lisans eğitimini mühendislik alanında, yüksek lisans eğitimini endüstriyel ürün tasarımı alanında tamamlayan Bilal Yılmaz, günümüzde miadını doldurmuş bir üretim formu olarak görülen zanaat atölyeleri üzerine araştırmalarını 2012 yılından bugüne devam ettiriyor. Akademik bir çalışma olarak başladığı zanaat araştırmaları, hiçbir devlet ya da özel kurumun zanaat atölyelerine dair arşiv tutmamasına tepki olarak başlıyor. Proje, faaliyetine devam eden veya dönüşüm, politik talepler, sanayiye yönelme gibi sebeplerle faaliyetine devam etmeyen zanaatkarlar ve zanaat atölyelerine dair farklı şehirlerde ve ülkelerde yaptığı araştırmaları kapsıyor. Bu araştırmalar sürecinde edinilen zanaat ve tasarım ürünlerine dair örnekler, kalıntılar, belge niteliğindeki video ve fotoğraflar, yalnızca zanaat üretiminin değil toplumsal ve kültürel belleğin canlı kalmasına da olanak tanıyor. Bilal Yılmaz’ın “Form – Zanaat – Aktivizm” sergisi, sanatçının uzun yıllara yayılan araştırma sürecinden örnekleri ve çıktıları bir araya getirirken; kişisel geçmişiyle kolektif belleği buluşturan, zanaat üzerine yürüttüğü çalışmaları ve sanat pratiğini görünür kılan bir retrospektif alanı sunuyor.
Gelecek Karanlık (mı?)
Sergi, galeri mekanını ikiye ayıran bölümlerden oluşuyor. Giriş alanı olan ve aydınlıkta kalan bölümde Yılmaz’ın daha önce yurt içinde ve yurt dışında katıldığı sergiler ile kamusal sanat programlarında yer almış olan çalışmaları sergileniyor. Geçtiğimiz sene 70. yılını kutlayan Selanik Goethe Enstitüsü’nün “gelecek” konseptli programına davet edilmesiyle Lydia Chatziiakovou küratörlüğünde gerçekleştirdiği projesi “The Future is Dark” bu bölümün en göze çarpan işlerinden biri. Sergide dijital baskı olarak yer alan bu iş, Goethe Enstitüsü’nün ana binasının ön cephesini kaplayan bir mekana özgü yerleştirme. Dünyanın, gün geçtikçe otoriter rejimlere daha da yaklaştığı gerçeğinin, umutsuzluğa düşmeden fakat romantizme de kapılmadan farkında olmamız gerektiğini hatırlatıyor. Bu gidişatı değiştirebilecek gücün de yine toplumun ve genç nesillerin elinde olduğunu vurguluyor.
Zanaat Ustalarından Seri Üretim Çözümü
Koyu tonların ve daha spesifik ışıklandırmanın olduğu alanda ise sanatçının hem kinetik işleri hem de iki yerleştirmesi bulunuyor. “Seri Zanaat” isimli kinetik yerleştirmenin ortaya çıkışı, sanatçının daha önce yaptığı bir kamusal alan projesi ile bağlantı kuruyor. İşin hikayesi 1940’larda İstanbul’a elektriğin geldiği dönemde gerçekleşiyor. Sayaç sisteminin olmadığı bu dönemde, elektrik motoru satılan her eve motorun hacmi oranında fatura kesiliyor. Zanaat ustalarının bu sisteme dair seri üretim modellerini tetikleyen bir çözüm üreterek endüstriyelleşmesi geciken Türkiye’nin ihtiyacını karşılaması da bu döneme denk geliyor. Yılmaz bu yerleştirmenin eğitim kitini ise 2024 yılında, İstanbul Modern Sanat Müzesi’nin düzenlediği ve gençlerle bir araya geldiği Stüdyo STEAM eğitim programında yapmış. Kit, farklı okullardan gelen gençlerin farklı kinetik formlarda ışığı, gölgeyi ve hareketi deneyimledikleri bir kit olarak tasarlanmış ve etkileşimli bir eğitim aracı olarak kullanılmış.
Kişisel Geçmişin Kolektifle Buluşması
Bilal Yılmaz’ın sergideki kinetik heykel ve yerleştirmelerinin yanında; zanaat araştırmaları sürecinde topladığı parçaların, eskizlerin, atölyesindeki çalışma masasından malzemelerin ve buluntu parçaların olduğu bir duvar yerleştirmesi de bulunuyor. Bu yerleştirme, disiplinlerarası bir sanatçı olarak Yılmaz’ın topladıkları, nelerle ürettiği, nasıl çalıştığı ve etrafında ne olduğuna dair bir örnek oluşturuyor. Bu parçalardan biri, sanatçının Boğaziçi Üniversitesi’nde kurduğu ve 5 yıl gönüllü eğitmenlik yaptığı atölyeden getirdiği bir resim. Kendi pratiği ve hayatıyla ilgili bir kırılma noktası olarak tanımladığı bu resim Yılmaz’ın kişisel geçmişini bu yerleştirmede canlı tutuyor. Bu resmin, 12 yıl boyunca aktif olarak üretim yapılan fakat geçtiğimiz aylarda Boğaziçi Üniversitesi’ndeki politik dönüşüm süreçlerini izleyen dönemde kapatılan bir atölyeden olması ise toplumsal belleğe yönelik bir hatırlatma yapıyor.
Yeni Nesil ile Buluşma
Bilal Yılmaz ve küratör Lydia Chatziiakovou tarafından yürütülen CraftNet, dijital çağda zanaatin değerini anlamak, yüzyıllar boyunca kazanılan zanaat bilgisini korumak ve yaymak amacıyla zanaatin toplumsal değerini tekrar inşa etmeye çalışan sosyal katılımlı bir sanat projesi. Dünyanın dört bir yanındaki yaratıcı aktörlere ve zanaatkarlara açık olan platform bu sayede ağlarını geliştirmeye devam ediyor. Bilal Yılmaz CraftNet projesini, yıllardır devam eden araştırmalarını, deneyimlerini ve sanat pratiğini bu sergi kapsamında Terakki Vakfı Okulları öğrencileriyle buluştuğu bir konferansta gençlere aktardı. Sanatı kurumsal bir sorumluluk ve eğitimsel bir gereklilik olarak gören Terakki Vakfı, toplumsal sorumluluk bilinciyle sanatı yaşatmanın en az yaratmak kadar önemli ve ciddi bir iş olduğu yaklaşımını benimsiyor. Tasarım yoluyla düşünebilen çocuklar ve gençler yetiştiren bir okul olarak Terakki Vakfı Okulları, bu yaklaşımıyla Terakki Vakfı Sanat Galerisi’nde açtığı sergilerin öğrencilere derinden temas etmesine olanak sağlıyor.
Geçmişin ve geleneğin bir parçası olan zanaat ve el emeğine dayalı mesleklerin önemi günümüzde artıyor. Zaman zaman dozu kaçan dijitalleşme ile bu tür deneyimlerden uzaklaşmak, özellikle çocuklar ve gençler için otantikleşme ihtiyacını artırıyor. Zanaatin formla buluştuğu, toplumsal belleğin aktivizm ile görünür olduğu bu sergi de izleyeni tam bu ihtiyaca doğru harekete geçmek için motive ediyor. Bilal Yılmaz’ın Nazlı Pektaş küratörlüğünde açılan “Form – Zanaat – Aktivizm” başlıklı sergisini 7 Haziran’a kadar Terakki Vakfı Sanat Galerisi’nde görebilirsiniz.
