Polonyalı kontrbasçı, bas gitarist ve besteci Andrzej Święs, müziğini uzun zamandır ilgiyle takip ettiğim ve dinlemekten keyif aldığım müzisyenlerden biri. Kendisiyle ilk kez 2023 yılında Gazete Sanat World için bir söyleşide buluştuk. Caz yolculuğunu, birlikte çalıştığı müzisyenleri ve o dönemde yeni yayımlanan Flying Lion albümünü konuştuk. Benim için oldukça keyifli geçen o söyleşinin ardından çalışmalarını takip etmeyi sürdürdüm.
Üç yıl sonra konuşacak yeni konularımız var. Flying Lion, Fryderyk Ödülleri’nde Yılın Caz Albümü seçildi. Święs bu süreçte farklı proje ve müzisyenlerle çalışmalarına devam etti. Bunlardan biri de Piotr Schmidt ve Sebastian Frankiewicz ile kaydettiği, doğaçlama ve üç müzisyen arasındaki etkileşimin öne çıktığı Ether albümü oldu.
Święs, 2023’teki söyleşimizde Türkiye’ye daha önce hiç gelmediğini anlatmıştı. Bu Kasım ayında ilk kez Türkiye’ye geliyor. 30. Uluslararası Ankara Caz Festivali kapsamında 24 Kasım’da Doğan Taşdelen Çağdaş Sanatlar Merkezi’nde Sibel Köse, Jakub Mizeracki ve Paweł Dobrowolski ile Polish-Turkish Jazz Connection | Tribute to Janusz Szprot konserinde sahne alacak. 26 Kasım’da ise Ankara’daki Türk Amerikan Derneği’nde Mizeracki ve Dobrowolski ile bir kez daha dinleyiciyle buluşacak.
Türkiye’deki ilk konserleri öncesinde Andrzej Święs ile yeniden bir araya geldik. Geçen üç yılı, Flying Lion ve Ether’ı, doğaçlamayı, kontrbasla kurduğu ilişkiyi, cazın genç kuşaklarını ve bundan sonra yapmak istediklerini konuştuk. Umarım keyifle okursunuz.
Andrzej, 2023 yılında ilk kez konuştuğumuzda müzik yolculuğunu ve o dönemde yeni yayımlanan Flying Lion albümünü ele almıştık. Geçen üç yıla baktığında, bir müzisyen olarak kendinde en çok neyin değiştiğini düşünüyorsun? Bugün müziğe yaklaşımın farklı mı?
Öncelikle bu söyleşi daveti için teşekkür etmek isterim. Yeniden konuşabildiğimiz için mutluyum. Bu birkaç yıl çok hızlı geçti. Hem hayatımda hem de müzik yolculuğumda pek çok şey oldu. Bir müzisyen olarak bas çalmanın teknik ve müzikal yönleri üzerinde çalışıp becerilerimi geliştirmeye devam ediyorum. Bunun yanında liderlik etmek, kendi konserlerimin organizasyonuyla ilgilenmek gibi müzik dünyasının farklı taraflarını da öğreniyorum. Ama en çok, farklı gruplarda eşlikçi müzisyen olarak çalıyorum ve bunu da gerçekten seviyorum. Genel olarak hâlâ aynı yoldayım; sadece biraz daha yaşlı 🙂 ve daha bilge, daha deneyimliyim. Müzisyen olmanın hiç bitmeyen, çok uzun ama güzel bir yolculuk olduğunu fark ettim.
İlk söyleşimiz sırasında Flying Lion dinleyiciyle henüz yeni buluşmuştu. Albüm daha sonra Fryderyk Ödülleri’nde Yılın Caz Albümü seçildi. Bu takdir, bundan sonra yapmak istediklerin konusunda sana daha fazla özgürlük ve güven mi verdi, yoksa beraberinde yeni beklentiler de getirdi mi?
İlk solo albümüm Flying Lion’ı yayımladığımda sonrasında neler olacağını beklemiyordum. Daha önce başka gruplarda basçı olarak yer alıyordum. Elbette o gruplarda kendimi ortaya koyabiliyordum ama birkaç istisna dışında çoğunlukla bana ait olmayan besteleri yorumluyordum. Flying Lion’ı ise müziğe, sese ve besteciliğe dair kendi bakış açımı ortaya koyma isteğiyle yaptım.
Önce Fryderyk Ödülleri’nde Yılın Sanatçısı ve Yılın Albümü kategorilerinde iki adaylık aldığımda çok mutlu oldum. Ödülü gerçekten kazandığımda ise benim için tam bir sürprizdi. Bunu, bir müzisyen olarak yaptıklarımın hem dinleyiciler hem de müzik çevresi tarafından fark edildiğinin bir işareti olarak gördüm. Sonuçta bu, müzisyenlerin verdiği bir ödül ve yaptıklarımın gözden kaçmadığını gösteriyordu. Bu ödül, grup lideri olarak bu yolda ilerlemeye ve kendimi geliştirmeye devam etmenin değerli olduğunu hissettirdi.
Bununla birlikte Flying Lion’ın konser tarafında çok büyük bir değişiklik yaratmadı. Hâlâ kendi menajerliğimi yapmaya ve bu grup için konserler ayarlamaya çalışıyorum. Genel olarak baktığımda, bunu yapmaya kesinlikle değdi.

Piotr Schmidt ve Sebastian Frankiewicz ile kaydettiğin Ether, doğaçlamanın ve üçünüz arasındaki etkileşimin belirleyici olduğu bir albüm. Önceden belirlenmiş bir yapıya fazla bağlı kalmadan müzik yaparken özgürlük ile belirsizlik arasındaki dengeyi nasıl kuruyorsun?
Bu albüm neredeyse tesadüfen ortaya çıktı. Başka bir kayıt sırasında müzisyenlerden birini bekliyorduk ve yaklaşık iki saat boş vaktimiz vardı. Ben de arkadaşlarıma serbest doğaçlama çalmayı önerdim. Ortaya çıkan sonucu Ether albümünde duyabilirsiniz.
Fırsat buldukça, önceden belirlenmiş bir formun ya da armonik yapının olmadığı doğaçlama projelerinde yer almaktan gerçekten keyif alıyorum. Sebastian ve Piotr ile uzun yıllardır çalıyorum. İkisinin de çok iyi dinleyiciler olduğunu bildiğim için birlikte ilginç bir şey yaratabileceğimize güveniyordum ve tam olarak öyle oldu. Sanırım onlar için böyle bir deneyim ilk kez yaşanıyordu.
Bu tür müzik yapmak büyük ölçüde o anda, orada olmakla ilgili. Güvenmek, dikkatle dinlemek ve o anda gelişen her şeye açık kalmak gerekiyor. Bütün sır bu: akışına bırakmak. 🙂
Kariyerin boyunca farklı kuşaklardan ve çok farklı müzikal geçmişlere sahip müzisyenlerle çalıştın. Aynı zamanda kendi bestelerini ve projelerini geliştirmeye devam ediyorsun. Bu iş birlikleri yıllar içinde kendi müzikal kimliğini nasıl etkiledi?
Bu fırsatlara sahip olduğum için kendimi şanslı hissediyorum. Her müzisyen birlikteliği farklı bir müzik getiriyor ve bu çeşitlilik benim için çok değerli. Müziği geniş bir yelpazede deneyimlemeyi seviyorum, çünkü bu sayede bir müzisyen olarak gelişebiliyorum.
Hayallerimden biri benden daha iyi müzisyenlerle çalmaktı. Böyle durumlarda güçlü ve zayıf yönlerimi çok daha net duyabiliyor, neyin üzerinde çalışmam gerektiğini anlayabiliyorum. Bir basçı olarak amacım, tarzı ne olursa olsun müziği desteklemek. Farklı gruplarda ve farklı tarzlarda çalmak müzikal ufkumu genişletiyor. Bunu dünyayı gezmeye benzetebilirim: Ne kadar çok yer görürseniz, o kadar çok deneyim kazanırsınız.
Kontrbas çoğu zaman bir topluluğun ritmik ve armonik temeli olarak düşünülüyor. Ancak senin müziğinde enstrümanın çok daha geniş ifade olanaklarını duyuyoruz. Bu destekleyici rol ile kendi müzikal sesini ortaya koyma ihtiyacı arasında nasıl bir denge kuruyorsun?
Aslında bir grupta öncelikle eşlikçi müzisyenim, ancak bu rolün içinde de oldukça geniş bir özgürlük alanı bulabiliyorum. Ritim ve armoninin kurallarını anladığımda, bestenin vermek istediği mesajı bozmadan bu kuralları kendi fikirlerim doğrultusunda kullanabiliyorum. Doğaçlamaya alan bırakan müziği sevmemin nedenlerinden biri de bu.
Flying Lion’a gelirsek, albümde yalnızca bas gitar çalıyorum ve farklı işlenmiş sesler kullanıyorum. Gitar ve davulla trio olarak çalma fikri, kendi müzikal sesimi ortaya koyabilmem için bana daha fazla alan açtı. Daha geniş bir register’da çalabildim ve akorları da kullanabildim. Bu albümün, müziği hem bir eşlikçi hem de solist olarak nasıl algıladığıma dair oldukça geniş bir stil yelpazesi sunduğunu düşünüyorum.
Caz, geçmişini içinde taşırken sürekli yeni yönlere evrilen bir müzik. Bugün genç müzisyenlerin cazla kurduğu ilişkiyi nasıl görüyorsun? Bu kuşağın müziğe yaklaşımında seni özellikle heyecanlandıran ya da cazın geleceği üzerine farklı düşünmeye yönelten bir şey var mı?
Başkaları adına konuşmak zor ama bu konuda bazı gözlemlerim var. Cazın güzelliği biraz da sürekli evrilmesinde yatıyor; doğaçlama ise özünde kalmaya devam ediyor. Benim caz yolculuğumda yaşça büyük müzisyenlerle çalarak deneyim kazanmak her zaman önemliydi. Bugünün genç kuşağı ise çoğu zaman daha çeşitli yönlere gidiyor.
Bazıları akustik ses anlayışını ve bebop’tan gelen unsurları geliştirmek istiyor. Bazıları ise kendilerinden önce yapılanları göz ardı ederek doğrudan free jazz unsurlarından yola çıkıyor. Bir başka kesim yalnızca post-jazz rock çalıyor; oysa bu müzik 1970’lerde de vardı ve kimi zaman yeni bir şey keşfettiklerini düşünüyorlar. Hatta üflemeli çalgılarla rock müzik yapıp buna caz diyenler de var.
Bunu olumsuz görmüyorum. Genç kuşağın dinleyicilerinin bu müzisyenler aracılığıyla caz dünyasına çekilmesini, ardından bu müziğin geçmişteki birikimini keşfedip kaynağına ulaşmasını umuyorum. O zaman bunun gerçekten değerli olacağını düşünüyorum.
Diğer taraftan genç kuşak daha en başından kendi kimliğini bir yaratıcı ve sanatçı olarak kurmaya odaklanıyor. Yıllar içinde akustik, elektrik ve free jazz’a yönelik ilginin dalgalar halinde değiştiğini gördüm. Bazen bir tarz, bazen diğeri daha fazla öne çıkıyor. Cazı hâlâ özel bir alan olarak gören, dilini keşfetmek ve müzisyen olarak kendini geliştirmek isteyen gençlerin olması umut verici. Bunun yanında mümkün olduğunca hızlı biçimde ünlü olmak isteyenler de var.
2023’teki söyleşimizde Türkiye’ye daha önce hiç gelmediğini söylemiş, Türk piyanist Aydın Esen’e duyduğun hayranlıktan da söz etmiştin. Şimdi Kasım ayında Türkiye’de konser vermeye hazırlanıyorsun. Buradaki dinleyiciyle ilk kez buluşacak olmak nasıl hissettiriyor? İlk ziyaretinde en çok neyi merak ediyorsun? Türkiye programın kesinleştiyse konser tarihlerini ve mekânlarını da okurlarımızla paylaşabilirsin.
Aydın Esen’e hayranlığım devam ediyor. 🙂 Davulcu Bob Moses ile duo olarak kaydettiği son albümü Fly’ı gerçekten çok seviyorum. Türkiye’ye ilk kez gelecek olmak beni çok heyecanlandırıyor. Kültürü tanıyacak olmaktan mutluyum ve mutfağınızı tatmak için sabırsızlanıyorum.
Ayrıca iki konser vereceğim. İlkinde harika vokalist Sibel Köse ile 24 Kasım’da Doğan Taşdelen Çağdaş Sanatlar Merkezi’nde birlikte çalacağız. 26 Kasım’da ise gitarist Kuba Mizeracki ve davulcu Paweł Dobrowolski ile Türk Amerikan Derneği’nin konser salonunda sahnede olacağım. İkinci konserde benim bestelerimden birkaçını da çalacağız. Herkesi bekliyoruz.
Son birkaç yıl hem kendi projelerin hem de farklı müzisyenlerle yaptığın çalışmalar açısından oldukça hareketli geçti. Şu anda neler üzerinde çalışıyorsun? Bize anlatabileceğin yeni besteler, kayıtlar ya da projeler var mı? Müziğinin bundan sonra hangi yöne doğru ilerleyeceğini düşünüyorsun?
Evet, öyle. Son yıllarda yer aldığım birkaç albüm yayımlandı. Bunlardan biri, Act Music etiketiyle çıkan Adam Bałdych Quintet albümü Portraits. Adam çok iyi ve son derece özgün bir kemancı; müzik de gerçekten çok güzel.
Bir başka ilginç albüm ise gitarist Szymon Mika’nın, Fryderyk Ödülü de kazanan Agma’sı. Bana göre Szymon, Avrupa’daki genç kuşağın en özgün gitar seslerinden biri. Albüm kadrosunun uluslararası olması da ayrıca güzel. Szymon ve benim yanı sıra Güney Kore’den etkileyici vokalist Song Yi Jeon, Slovakyalı trompetçi Oskar Török ve Berlin müzik sahnesiyle bağlantılı Macar davulcu ve perküsyoncu Péter Somos albümde yer alıyor. Kısa süre önce bu grupla bir turneyi tamamladım ve yeni konserler için sabırsızlanıyorum.
Bir diğer önemli çalışma da yaklaşık on yıldır birlikte çaldığım piyanist Kasia Pietrzko ile devam eden iş birliğimiz. Klasik müzik bestecisi Sergei Prokofiev’in çalışmalarından esinlenen piyano trio için yeni müzikler hazırladık. XIX/XX adlı albüm yakında yayımlanacak.
Ayrıca Flying Lion ile aynı kadroyla ikinci albümüm üzerinde çalışıyorum. Besteler hazır; provalar ve kayıtlar da yakında başlayacak. Bu albüm, daha önce yarattığımız müziğin devamı niteliğinde olacak.



