Bağımsız tiyatro üretimlerine sahnesinde yer açan Paribu Art, 31 Ekim’de Tiyatro Kintsugi’nin “Birbirimizi Hiç Göremeyecekmişiz” oyununu ağırlıyor. Tom Lycos ve Stefo Nantsou’nun yazdığı, “The Stones” adıyla 1996’da Avustralya’da başlayan sahne yolculuğunu birçok ülkeye taşıyan metin, Taner Güngör’ün yönetmenliğinde çocukluk, suçluluk ve büyümek üzerine sorular açıyor.
Paribu Art Yan Sahne’deki gösterim öncesinde Burak Birinci ve Şevval Ekmekçioğlu ile oyunculuk yolculuklarını, karakterlerini ve birlikte kurdukları sahne dünyasını konuştuk.
Burak, siz tıp; Şevval, siz gastronomi eğitimi almışsınız. İkiniz de Craft’ta oyunculuk eğitimi görmüşsünüz. Oyunculuğun hayatınızda nasıl bir yer tutmasını istediğinizi ne zaman fark ettiniz? Farklı alanlardaki eğitimlerinizden sahneye taşıdığınız neler var?
Burak Birinci: Aslında benim için ertelenmiş bir süreç oldu. Hep istediğim ama bir türlü kendime geçerli bir sebep bulamadığım bir zaman aralığı diyebilirim. Üniversite beşinci sınıftayken yine bir sınava hazırlanırken kendi kendime ben şu an napıyorum, gerçekten istediğim bu mu diye sorular sorarken bir anda zincirlerin kırıldığı bir zaman oldu. Doğru yerden doğru zamanda alabileceğim oyunculuk eğitimlerini araştırdım. Hekim olmak tabii ki bu konuda bana çok malzeme verdi. Acil servisteyken normal zamanda karşılaşabileceğimden/konuşabileceğimden çok daha fazla insanla etkileşim haline giriyoruz. Bu bir yandan çok yorucu ve meslekteki hevesi de yıpratıyor. Ancak ben bunu oyuncu kişisi olarak her defasında yeni bir kaynak gibi görmeye başladım. Çünkü acil servis Türkiye’nin bir özeti gibi. Kişisel çevremizde göremeyeceğimiz her türlü insanla etkileşime giriyoruz. Bu anlamda bana çok yardımcı oldu diyebilirim.
Şevval Ekmekçioğlu: Oyuncu olmak çocukluğumdan beri istediğim bir şeydi. Taklit yaptığımda annemin çok hoşuna giderdi. 🙂 O zamanlar bunun iyi bir ifade biçimi olduğunu düşündüğümü hatırlıyorum. Oyunculuğun mesleğim olmasını istediğimde Craft’ta eğitim almaya başlamıştım. Eğitimde derinleştikçe doğru yerde, doğru şeyi yaptığımı hissettim. Gastronomiyi sevmeme rağmen oyunculuğun mutlaka hayatımda olmasını istediğimi anladım. Mutfağı ve tiyatroyu birbirine çok benzetirim. İkisi de takım çalışması, disiplin, algı açıklığı ve çok çalışmayı gerektiriyor.

“Birbirimizi Hiç Göremeyecekmişiz” daha hikâyeyi bilmeden bir ayrılık duygusu uyandırıyor. Metinle ilk karşılaştığınızda sizi ne yakaladı? Oynadıkça oyunun isminin sizdeki karşılığı değişti mi?
Burak Birinci: Evet bunu çok duyuyoruz. İnsanlarda bu duyguyu uyandırması aslında benim çok hoşuma gidiyor. Çünkü biz oyunun neredeyse ilk yarım saatinde bununla alakalı bir ipucu vermiyoruz seyircilere. Metni ilk elime aldığımızda, ki bu Şevval sayesinde olmuştur bunu söylemem lazım, ikimiz de şu anda oynadığımız karakterlerin gözünden bakarak okumuşuz. Ve telefonla birbirimizi aradığımızda ikimiz de ağlayarak konuşuyorduk. İkimizin de çocukluğundan belli başlı yerlere çarptığını fark ettik. Beni aralarındaki o bağ çok etkilemişti. Oyunun ismine gelecek olursak; şöyle ki, oyunun orijinal ismi The Stones, yani Taşlar. Provaya başladığımızda aslında bu iki arkadaşın birbirleri ile olan bağını kağıt üstündense gerçek hayatta deneyimleyebilmek bizde de farklı bir bağ oluşturdu. Ve birbirlerini hiç göremeyecek olmaları beni çok etkilemeye başladı. 11 ve 13 yaşında iki çocuğa verilebilecek anlamlı bir ceza olduğunu da düşünüyorum. Her oynadığımızda o kısma geldiğimizde hüzünleniyorum ve gerçekten bir arkadaşımı kendi elimde olmadan bir daha göremeyeceğimi hissediyorum. Çok garip ve defasında başka hisler uyandıran bir isim olduğunu düşünüyorum. O yüzden ben çok seviyorum.
Şevval Ekmekçioğlu: “Birbirimizi Hiç Göremeyecekmişiz” aslında oyunun içinde geçen bir cümle. Ayrılık duygusunu uyandırdığı gibi, karakterin bu bilgiyi başkası tarafından öğrendiğine dair de bir anlam çıkıyor. Sanki bilinçsiz bir insanın kuracağı bir cümle. Karakterlere ve oyuna dair göze sokmadan bilgi verdiğini düşünüyorum, o yüzden çok seviyorum. Metinde beni ilk yakalayan şey çocukların çaresizlik duyguları oldu. Bununla birlikte metin, anlatımını hedef göstermeden, taraf tutmadan yapıyor. Seyirciye bir cevap vermiyor. Soru sorup cevabı kendisine bırakıyor. Böyle oluşu da hikâyeyi anlatma isteğimi artırdı diyebilirim.
Avustralya’dan doğup farklı ülkelerde sahnelenen bu metni, bugünün Türkiye’sindeki seyirciye yakınlaştıran sizce ne? Provalarda hikâyenin yerel ve evrensel tarafları üzerine nasıl düşündünüz?
Burak Birinci: Burada yazarlarımız Tom Lycos ve Stefo Nantsou’ya büyük bir şapka çıkarmamız gerektiğini düşünüyorum. 1996 yılında Avustralya’da gerçek bir hikayeden uyarlanan oyun 30 yıl sonra günümüzde Türkiye’de karşılığını bulabiliyor. Bugünün Türkiye’sinde maalesef bizim işlediğimiz konu çerçevesinde üzücü olaylar duyabiliyoruz. Bu aslında sadece ülkemizle alakalı bir durum değil tabii ki. Seyircilerimiz için sahnede izlediği çocukların bir anında dahi olsa kendisiyle bir bağ kurabildiğini hissediyorum. Sanki çocukları ellerinden tutup “Bak bu böyle olmaz” diyeceklermiş gibi baktıklarını da görebiliyorum ve bu bir bağ oluşturuyor aramızda. Herkesin kendi çocukluğundan bir parça olarak görebilmesi bence seyirciyle karakterleri yakınlaştırıyor. Prova sürecinde ülkemizde yaşanan benzer olaylar gündemde fazlaca yer tutuyordu. Biz taraf tutmamak üzerine durmayı tercih ettik ve buna çok dikkat etmeye çalıştık.
Şevval Ekmekçioğlu: Bazı duygular ve yaşanmışlıklar dünyanın neresine giderseniz gidin aynı etkiyi yaratacaktır. Yani evrenseldir. Çocuk olmak, büyümek, sorumluluk almak, adalet duygusu, aile ve arkadaşlık ilişkileri gibi kavramların hepimizin hayatında bir karşılığı var. İçinde bulunduğumuz kültür ve koşullar farklı olsa da bu deneyimlerin yarattığı duygular birbirine çok benziyor. Provalarda da karakterleri yalnızca yaptıkları eylem üzerinden değerlendirmemeye çalıştık. Oyunun en sevdiğim taraflarından biri de bu. Karakterlerin içinde bulunduğu koşulları ve yaptıkları seçimlerin sonuçlarını birlikte düşünmeye davet ediyor.
Oyun, iki gencin bir anda büyümek zorunda kalmasını anlatıyor. Sizce çocukluğun bittiği o eşik nerede başlıyor? Bu geçişi karakterlerinizin bedeninde, sesinde ve birbirleriyle ilişkisinde nasıl kurdunuz?
Burak Birinci: Spoiler vermeden bunu nasıl anlatabilirim bilmiyorum ama yaptığı hareketi annesine söylediği anda karakterim için çocukluk bitiyor. Ve bunu o an fark edemiyor olmak çok zor geliyor bana. Çünkü gerçek hayatımızda da hepimizin çocukluğu bir yerde bitti ve biz bunu o an fark edemiyoruz. Üzerine düşündükçe veya bu konuyla alakalı destek aldığımızda ancak görebiliyoruz. Bu geçisi ben oyuncu kişisi olarak keskin bir yerden yapmamaya gayret ediyorum. Sadece karakterime kendi kararlarını alması yolunda daha keskin adımlar attırıyorum. Bu da aslında onu, onun fark etmediği bir yerden büyümüş yapıyor.
Şevval Ekmekçioğlu: Oyun, hayatımızda yaptığımız ve yapmadığımız her şeyin bir bedeli olduğunu çok ağır bir ders vererek anlatıyor. Hayat, bir şekilde bize artık çocuk kalamayacağımızı verdiği derslerle söylüyor. Şanslıysak ve değişmeye niyetimiz, becerimiz varsa büyük bir darbe almadan bu eşiği geçiyoruz. Orayı geçmenin belirli bir yaşı olduğunu düşünmüyorum. Yahoo’yu düşünürsek, onun en belirgin özelliklerinden biri düşünceleriyle eylemleri arasında neredeyse hiç mesafe olmaması. Aklına geleni söylüyor, istediğini yapıyor, çoğu zaman sonrasında ne olacağını düşünmüyor. Bu yüzden karakterin bedenini de oldukça hareketli, dürtüsel ve kontrolsüz kurmaya çalıştım. Sesi, hareketleri ve tepkileri hep bu düşünce hızının bir yansımasıydı. Ancak olaylar ilerledikçe Yahoo, kontrol edemediği bir durumla karşı karşıya kalıyor. Bence oyunun en çarpıcı taraflarından biri de bu. Çocuklar bir anda büyümüyorlar aslında ama içinde bulundukları koşullar onları büyümüş gibi davranmaya zorluyor.
Karakterlerinizi oluştururken hangi ayrıntıdan yola çıktınız: bir hareketten, bir duygudan, bir anıdan? Yönetmeniniz Taner Güngör ile çalışırken karakterinize bakışınızı değiştiren bir keşfinizi paylaşır mısınız?
Burak Birinci: Aslında hepsinden diyebilirim. Daha çok çocukluğumdaki anılarımdan faydalanıyorum. Hareket olarak ben karakterim kadar hareketli bir çocuk değildim maalesef. :)) Prova sürecinde Taner bize bedenimizi keşfetmemiz ve onunla ilişki kurmamız açısından çok fazla yardımcı oldu. Bir oyuncu için Taner gibi bir yönetmenle çalışmak çok büyük bir şans. Ben karakterimi çok seviyorum, bu sebeple onu hep daha masum bir yere aldığımı fark ettim. Tanerle karakterime çalışırken onu daha beyaz bir renkten daha gri bir renk paletine alabildim. Genel anlamda bu bana çok yardımcı oldu. Çünkü çocukluk, sadece beyaz veya siyah değil. Ayrıca her iki çocuğun da kendisine ait şarkıları vardı. Her prova öncesi ikisinin de şarkısını dinleyip o şekilde provamıza başlardık. Birbirlerinin hoşuna gitmeyen şarkılarda verdikleri tepkiler, kendi içlerindeki zıtlıklara rağmen nasıl bir arada kalabildiklerini görmek her prova öncesi bana tekrar keşiflerimizi hatırlattı.
Şevval Ekmekçioğlu: Burak’la ilk 3-4 provamızda sadece doğaçlama yaptık. Okuma provası bir anda su savaşına dönüşüyordu. 🙂 Karakterin duruşu, sesi o oyunlar sayesinde çok hızlı bir şekilde belirginleşti. İlişkileri açısından da çok önemli olduğunu düşünüyorum. Tabii bu, kendimi şanslı hissettiğim bir şey. Çünkü Burak’la olan partnerliğim bana kendimi çalışıyormuşum gibi hissettirmediği gibi büyük bir özgürlük alanı da açtı. Çok sevdiğim bir arkadaşım olduğu için ilişkiyi kurmak da çok kolay oldu. Taner’le çalışmanın benim için en büyük avantajlarından biri, karakteri pek çok farklı açıdan değerlendirmeme ve yorumlamama alan açmasıydı. Tek bir yorumda karar kılmak yerine farklı ihtimalleri araştırabildim. Bu da karakterin başlangıçta fark etmediğim yönlerini keşfetmemi sağladı.
İki oyunculu bir yapıda birbirini dinlemek ve birbirine alan açmak ayrı bir önem taşıyor. Birlikte kurduğunuz sahne ritmi nasıl oluştu? Partnerinizin yorumunda her oyunda yeniden keşfettiğiniz bir şey var mı?
Burak Birinci: Biz aslında Craft’tayken de sahnelerimizde partner olmuştuk. Daha öncesinde eğitim sürecindeyken beraber çalıştığın oyuncu arkadaşınla aynı sahnede yer almak aslında deneyimlediğimiz bir şeydi. Bu, prova sürecinde de bize çok yardımcı oldu. Partnerimi çok seviyorum ve onunla oynamak bana çok iyi hissettiriyor. Çünkü burada bencil olmamak karşındaki alan açmak çok önemli. Farklı bir şekilde yorumladığımızda hemen birbirimize uyumlanabiliyoruz. Şimdiye kadar yirmiden fazla temsil yaptık ve karşılıklı olarak her oyunda bu sayede yeni bir yer keşfediyoruz. Oyun bittiğinde hemen konuşuyoruz ve bunu çok değerli buluyorum.
Şevval Ekmekçioğlu: Burak’la Craft’ta eğitim aldığımız dönemde de birkaç kez partner olmuştuk. Birlikte çalışmayı her zaman sevdiğim biriydi. Ama bu oyun için aramızdaki sahne ritminin zamanla, oynadıkça oluştuğunu söyleyebilirim. Arkadaşlığımızın da bu süreçte bize çok destek olduğunu düşünüyorum. Her oyunda yeniden keşfettiğimiz şeyler oluyor tabii. Bazen küçük bir tepki, bazen bir sahnenin ritmi farklılaşabiliyor. Oyun sonrasında bunları konuşmayı da seviyoruz.
Oyunun hareket, ses ve ışık tasarımı, hikâyeyi anlatma biçiminizi nasıl etkiliyor? Sözün yerini bedenin ya da sessizliğin aldığı anlar, oyuncu olarak size nasıl bir alan açıyor?
Burak Birinci: Bizim oyunumuzda hiçbir dekor yok. Bütün malzememiz bedenimiz ve partnerimiz. Bu anlamda ışık, ses ve hareket tasarımı bize istediğimiz dünyayı kurmamızda çok yardımcı oluyor. Oyuncu kişisi olarak, hiçbir şeyin olmadığı bir yerde tasarımlarımız sayesinde sahnede sınırsız bir alan oluşturuyor. Dekorsuz bir şekilde oynamak aslında çok zor gibi görünürken biz bu konuyu pozitife çevirdik. Bu bağlamda hareket tasarımımızı yapan Ferhat Güneş’e, ışık tasarımımızı yapan Burhan Yücel’e ve ses tasarımımızı yapan Ömer Sarıgedik’e ve hepimiz bir araya getiren Tiyatro Kintsugi’ye ayrıca teşekkür etmek isterim.
Şevval Ekmekçioğlu: Hareket tasarımı aslında oyunumuzun olmazsa olmazı. Hiç dekorumuz yok ve oyunun anlatımı hareket tasarımı üzerinden gerçekleşiyor. Bunun üzerine ışık ve ses tasarımının eklenmesi, metnin anlatımını çok daha güçlü kıldı. Bence bu üç unsurun bir araya gelmesiyle seyircinin hayal gücüne de geniş bir alan açılıyor. Sözün yerini bedenin ya da sessizliğin aldığı anları özellikle seviyorum. Bence bir oyuncunun sahnede gerçekten tatmin olduğunu hissettiği anlar oluyor. Seyirciyle bağ kurduğumu o anlarda hissediyorum. Bu vesileyle hareket tasarımımızı yapan Ferhat Güneş’e, ışık tasarımımızı yapan Burhan Yücel’e ve ses tasarımımızı yapan Ömer Sarıgedik’e de teşekkür etmek istiyorum. Her birinin katkısı, oyunun anlatım dilinin oluşmasında çok kıymetliydi.

Bir karakteri anlamak, onun seçimlerine hak vermek anlamına gelmeyebilir. Kendi düşüncelerinizle karakterinizin davranışlarının çatıştığı anlarda nasıl bir yol izliyorsunuz? Bu oyun, yargılamak ve anlamak arasındaki ilişkiye bakışınızı değiştirdi mi?
Burak Birinci: Ben her zaman kendi düşüncelerimi ve olaylar karşısında benim vereceğim tepkileri, masa başı provalarımızda tartışmaya çalışıyorum. Oradan bir fark oluşturup, onu anlamaya çalışıyorum. Daha sonrasında kendime, o sen değilsin diye hatırlatıyorum. Oyun yargılamak ve anlamak arasındaki bakış açımı destekledi diyebilirim. Yargılamak bana her zaman en kolayı gibi gelir. Anlamaya çalışmak daha zor ve üzerine zaman isteyen bir konu. Bu hikayeyi haberlerde duysak sadece yargılarız diye düşünüyorum. Ama aslında burada çok katmanlı bir olay var. Devlet, sistem, adalet, sorumluluk, aile, çocukluk, bilinçsizlik gibi. Buraları anlayınca hem seyirci hem biz olaylara farklı bir şekilde bakabiliyoruz.
Şevval Ekmekçioğlu: Oynadığım karakterin bende yarattığı duygular bana o karakteri oynatır. Dediğiniz gibi, kendi düşüncelerimle karakterin davranışları çatışmaya başladığında önce bu çatışmanın sebebini anlamaya çalışırım. Anladığımda çözmek için ne yapmam gerektiğini de anlamış olurum. Bu oyun, yargılamak ve anlamak arasındaki ilişkiye bakışımı kesinlikle değiştirdi. Hatta anladığımızda yaşayabileceğimiz kötü duygulardan kaçmak için yargıladığımızı fark ettim.
Paribu Art gibi bağımsız tiyatro üretimlerine alan açan mekânların varlığı, bir oyunu üretmek ve yaşatmak açısından sizin için ne ifade ediyor? Burada seyirciyle kurduğunuz ilişkinin oyuna nasıl bir katkısı oluyor?
Burak Birinci: Bağımsız tiyatro yapmak gerçekten çok zor. Bunun bir sürü sebebi var. Seyirci kaygısı, sahne kiraları, mekan yönetimi gibi. Yeni sahnelerin açılması ve bu konuda yeni oyunlara fırsat verilmesi çok değerli. Ben öncelikle çok şanslı olduğumuzu hissediyorum. Çünkü Paribu Art sahnesinde tam da hayal ettiğimiz gibi seyirciyle en yüksek seviyede etkileşim haline girebileceğimiz bir şekilde oyunumuzu oynuyoruz. Seyircilerin gözünün önünde hatta ayaklarının dibinde birine hayat verebilmek, nefeslerini diplerinde hissettirebilmek seyirciyle kırılması zor bir bağ oluşturuyor. Onların her tepkisini bizler de yakından hissedebilme şansı buluyoruz. Bunu çok değerli buluyorum.
Şevval Ekmekçioğlu: Prömiyerimizi Paribu Art’ta yaptık. Bu yüzden bizim için her zaman çok özel bir yeri olacak. Üstelik bugüne kadar temsillerimizin büyük bir kısmını da burada gerçekleştirdik. İlk günden itibaren çok destekleyici ve özenli bir ekiple karşılaştık. Her temsilimizde kendimizi rahat ve iyi hissetmemizi sağlayan bir çalışma ortamı sundular. Paribu Art gibi bağımsız tiyatro üretimlerine alan açan mekânların varlığını çok kıymetli buluyorum. Başta Paribu Art ekibi olmak üzere, bu süreçte bize destek olan herkese teşekkür etmek istiyorum. Seyirciyle kurduğumuz ilişki de her temsilde farklı bir deneyim yaşamamızı sağlıyor. Aynı hikâyeyi anlatıyor olsak da seyircinin tepkileri, enerjisi ve oyuna katılımı her seferinde değişiyor. Bu da oyunun canlı olduğunu bize her defasında hatırlatıyor.
Seyircinin bu hikâyeden kendi hayatına hangi soruyu taşımasını istersiniz? Peki, oyunu her oynayışınızda sizin kendinize yeniden sorduğunuz soru ne?
Burak Birinci: Aslında biz bunu seyirciye maruz bırakıyoruz. Oyundan çıktıktan sonra seyirciyi “Ben olsam napardım?” sorusunu tartışırlarken bulmak bir nevi istediğimiz bir şey. Ama ben kendi adıma herkesin “Benim çocukluğum ne zaman bitti?” sorusunu taşımalarını isterim. Biz bu soruları kendimize çok kez sorduğumuz için, benim için her oyunda kendime yeni bir soru sormaya çalışıyorum. Son temsillerimizden örnek verecek olursam, “Çocuk olmayı ne kadar özlüyorsun?”, “Tekrar çocuk olabileceğin için ne kadar şanslı hissediyorsun?” diyebilirim. Karakter bazında ise “Bugün ne kadar eğleneceksin?” gibi sorular sorup, onu eğlenceye ve sınırsızlığa götürmeye çalışıyorum. Bu her oyun değişiyor.
Şevval Ekmekçioğlu: Seyircinin kendisine şu soruyu sormasını isterdim: “Kendi hayatımın sorumluluğunu alıyor muyum?” Kendime sorduğum soru ve kendimden beklentim oyun gününe göre değişebiliyor ama çoğu zaman karakterim üzerinden sorular sorarım. “Neyi görmelerini istiyorsun?” sorusu bende çok duygu uyandırır mesela. Karakterle kurduğum bağı canlandırmak için bu soruyu önemli buluyorum.




