Bazı sergiler vardır daha ilk adımda izleyiciyi bambaşka bir dünyanın içine çeker. Birsen Yurdaer‘in “Herhangi Bir Yerden Kara Görünüyor mu?” sergisi de bunlardan biri. Tavandan süzülen, kimi zaman mercanları, kimi zaman sualtının bilinmeyen canlılarını çağrıştıran heykelsi formlar, ışıkla değişen metalik yüzeyler ve zemini kaplayan deniz kumu, izleyiciyi doğanın keşfedilmeyi bekleyen katmanlarıyla buluşturuyor.
Birsen Yurdaer’in, Begüm Güney küratörlüğünde The Ritz-Carlton Residences, İstanbul’da sanatseverlerle buluşan “Herhangi Bir Yerden Kara Görünüyor mu?” sergisi, doğanın görünmeyen katmanlarını alüminyumun beklenmedik formlarıyla görünür kılıyor.
Serginin en etkileyici yönlerinden biri ise Begüm Güney‘in küratöryel yaklaşımı. Güney, sanatçının üretim dünyasını mekânın tamamına taşıyarak eserleri alışılmış sergileme anlayışının ötesine geçiriyor. Duvarları kaplayan alüminyum yüzeyler, eserlerin renklerini ve organik formlarını yansıtarak çarpıcı bir derinlik yaratırken, zemine yayılan deniz kumları sanatçının üretim sürecine doğrudan gönderme yapıyor. Yaklaşık bir yıllık hazırlığın ardından ortaya çıkan bu bütünlük, küratöryel vizyonun bir serginin etkisini nasıl dönüştürebileceğini gösteriyor. Eserler yalnızca sergilenmiyor; izleyicinin içinde dolaştığı, ışıkla ve yansımalarla sürekli değişen bir deneyime dönüşüyor.
Bu etkileyici dünyanın ardında ise sıra dışı bir sanat yolculuğu bulunuyor. Cerrahlık mesleğinin yanı sıra felsefe eğitimi alan ve yaklaşık 25 yıldır üç boyutlu eserler üreten Birsen Yurdaer, çalışmalarında doğanın gözle görülmeyen düzenini araştırıyor.
Tasavvufi düşünceden, sualtı keşiflerinden ve bilimsel merakından beslenen sanatçıyla doğanın kaosundan doğan düzene, alüminyumun kendi iradesine ve üretmenin onun için neden vazgeçilmez bir ihtiyaç olduğuna uzanan bir sohbet gerçekleştirdik.

“Herhangi Bir Yerden Kara Görünüyor mu?” sergisinde izleyiciyi sualtının bilinmeyen dünyasına davet ediyorsunuz. Denizle kurduğunuz ilişkinin sanatınıza yansıması nasıl başladı?
Suyun altına indiğinizde bambaşka bir gezegene geçmiş gibi hissediyorsunuz. Karadaki bütün ağırlıklardan kurtuluyorsunuz. Ben buna suyun içinde uçmak diyorum. Oradaki özgürlük, derinlik ve sessizlik hissi beni çok etkiliyor.
Bazen küçücük bir detayın karşısında dakikalarca kalabiliyorum. Öyle ki dalış arkadaşım tüpümün bitmek üzere olduğunu hatırlatmak zorunda kalıyor. Sualtında gördüğüm formlar, renkler ve canlıların yapıları benim için inanılmaz bir ilham kaynağı. Özellikle mavi tonları ve o ağırlıksızlık duygusu eserlerime çok yansıyor.
Eserleriniz ilk bakışta soyut gibi görünse de siz aslında doğada var olan biçimleri görünür kıldığınızı söylüyorsunuz. Doğanın hangi ayrıntıları sizi üretmeye yöneltiyor?
Ben eserlerimin soyut olduğunu düşünmüyorum. Çünkü hepsi doğada var olan şeylerden besleniyor. Sadece bizim her zaman göremediğimiz, farkına varmadığımız yapılar bunlar.
Bir kuşun kanadındaki detay, su yosununun biçimi, mikroskop altında gördüğünüz bir trombosit ya da atomun parçalanması… Bunların hepsi kendi içinde inanılmaz bir dünya barındırıyor.
Hem makro hem mikro evren beni büyülüyor. Doğada muazzam bir karmaşa var ama o karmaşanın içinden efsanevi bir düzen çıkıyor. Benim yapmak istediğim de o görünmeyen düzeni görünür hale getirmek.
Alüminyumu 700 dereceye kadar ısıtıp kumun üzerine dökerek oluşturduğunuz eserlerde sonuç her zaman öngörülemiyor. Bu teknikle çalışmanın en heyecan verici tarafı ne?
Her seferinde ne çıkacağını merak ediyorum. Alüminyum büyük potalarda eriyor, adeta magma gibi kaynıyor. Sonra kumun üzerine döküyoruz. Ama dökümün zamanlaması bile sonucu tamamen değiştirebiliyor.
Potadan çıkarır çıkarmaz döktüğünüzde çok ince tabakalar oluşabiliyor. Biraz beklettiğinizde daha çıkıntılı, hacimli yapılar ortaya çıkıyor.
Malzeme bazen gerçekten canlıymış gibi davranıyor. Siz bir delik açmak istiyorsunuz, o birleşmeye çalışıyor. İki parçayı birleştirmek istiyorsunuz, kendiliğinden açılıyor. Sanki kendi iradesi var. Bu öngörülemezlik benim için çok kıymetli. Çünkü her üretim yeni bir keşif anlamına geliyor.
Doğanın kaotik ama kendi içinde kusursuz bir düzene sahip olduğunu anlatıyorsunuz. Malzemenin kontrolünüz dışında biçimlenmesiyle bu düşünce arasında nasıl bir bağ kuruyorsunuz?
Aslında doğaya baktığınızda hiçbir şeyin tamamen kontrol altında olmadığını görüyorsunuz. Çok büyük bir karmaşa var ama o karmaşanın içinde inanılmaz bir denge bulunuyor.
Alüminyumla çalışırken de aynı şeyi yaşıyorum. Ben bir form düşünüyorum, malzeme bazen bambaşka bir biçim alıyor. Ama sonunda ortaya çıkan şeyin kendi içinde bir bütünlüğü oluyor.
Bu nedenle malzemeyi tamamen kontrol etmeye çalışmıyorum. Onun bana sunduğu sürprizleri de kabul ediyorum. Bence üretimin en güzel taraflarından biri bu.
Cerrahlık, felsefe ve sanat… Birbirinden farklı görünen bu üç disiplin sizin üretim dünyanızda nasıl buluşuyor?
Benim için aslında birbirlerinden çok uzak değiller. Çocukluğumdan beri ellerimle bir şeyler üretmeyi, üç boyutlu çalışmayı çok severdim. Ailem de diş hekimliğinin bir anlamda heykel yapmak gibi olduğunu söylerdi.
Cerrahlık bana büyük bir disiplin, hassasiyet ve el becerisi kazandırdı. Üç boyutlu düşünmek, en küçük ayrıntıya dikkat etmek, zamanı doğru kullanmak mesleğimin çok önemli parçaları.
Felsefe ise sorgulama ve anlam arayışımı besliyor. İstanbul Üniversitesi’nde felsefe eğitimime devam ediyorum. Sanat da bütün bunların birleştiği alan. Bazen şakayla karışık sanat yapabilmek için dişçilik yaptığımı söylüyorum.

Tasavvuf eğitiminizden söz ederken “doğanın kitabını okumak” düşüncesini özellikle vurguluyorsunuz. Bu yaklaşım sanatınızın felsefi temelini nasıl oluşturuyor?
Tasavvuf eğitimimde beni çok etkileyen bir düşünce vardı. Yalnızca kutsal kitaplar değil, doğanın da okunması gereken bir kitabı olduğu anlatılırdı. Ben bunu çok benimsedim.
Doğaya büyük bir aşkla bağlıyım. Bir ağaca, bir yaprağa, bir doğa olayına baktığımda çok etkileniyorum. Altunizade’de çok sevdiğim bir mavi çam ağacı var. Bazen sadece ona merhaba demek için yolumu değiştiriyorum.
Doğada her şeyin içinde keşfedilmeyi bekleyen bir güzellik var. Benim eserlerim de aslında bu hayranlığın ve aşkın dışavurumu.
Eserlerinizde alüminyumun sert yapısına rağmen son derece akışkan, neredeyse canlı görünen yüzeyler var. Renkleri ve bu katmanlı dokuları nasıl oluşturuyorsunuz?
Ben malzemelerle deney yapmayı çok seviyorum. Bazen kendimi bir kimya laboratuvarında gibi hissediyorum. Farklı boyalar, pigmentler ve karışımlar kullanıyorum. Çevremdekilerin olmayacağını düşündüğü denemelerden bile çok şaşırtıcı sonuçlar çıkabiliyor.
Pigmentin miktarı değiştiğinde yüzeyin şeffaflığı da değişiyor. Az kullandığınızda ışığı geçiren, daha ince bir yapı oluşuyor. Miktarı artırdığınızda daha opak, yoğun yüzeyler elde ediyorsunuz.
Bir de alüminyumun kendine özgü davranışı var. Isı, zamanlama ve kullandığınız malzemeler her defasında farklı sonuçlar yaratıyor. Ben de bu deneysel süreci çok seviyorum.
Begüm Güney’in küratörlüğünde hazırlanan sergide alüminyum kaplı duvarlar, deniz kumu ve boşlukta asılı duran eserler bir bütün oluşturuyor. Yaklaşık bir yıl süren hazırlık sürecinde bu sergileme anlayışı nasıl gelişti?
Begüm Hanım’la yaklaşık bir yıldır bu sergi üzerine çalışıyoruz. Alüminyumla geliştirdiğim tekniği çok özgün buldu ve bunu özel bir konseptle sunmak istedik.
Eserlerin üretiminde kumun çok önemli bir yeri var. Bu nedenle sergi alanında da kum kullanılması, eserlerin ortaya çıkış süreciyle doğrudan bağlantı kuruyor.
Bu çalışmaların fotoğraflarına bakmakla onları yakından görmek çok farklı. Dokularını, renklerini, üç boyutlu yapılarını ve ışıkla kurdukları ilişkiyi yerinde deneyimlemek gerekiyor. Serginin mekânsal kurgusu da bunu mümkün kılıyor.
Atölyenizde gece yarılarına, hatta sabaha kadar çalıştığınızı anlatıyorsunuz. Böylesine yoğun bir meslek hayatının içinde sanat üretmek sizin için nasıl bir ihtiyaç?
Benim için sanat yapmak bir tercih olmanın ötesinde, gerçekten bir ihtiyaç. Atölyem evimin çatı katında olduğu için istediğim zaman çalışabiliyorum.
Genellikle akşam yedide atölyeye giriyorum ve gece yarısına kadar çalışıyorum. Bazen gece üçte uyanıp tekrar atölyeye gittiğim oluyor. Özellikle reçineyle çalışırken malzemenin akışını kontrol etmem gerekiyor. Kalkıp müdahale ediyorum, sonra tekrar uyuyorum. Sabah erkenden yeniden başlıyorum.
Ama bütün bunları bir yük olarak görmüyorum. Tam tersine, çok mutlu oluyorum. Ben akıl, ruh ve beden sağlığımı koruyabilmek için sanat yapmak zorunda olduğumu hissediyorum.
Eserlerinizin modüler yapısı, küçük formların bir araya gelerek çok büyük ölçekli düzenlemelere dönüşmesine olanak tanıyor. Bu sınırsız büyüme fikri üretiminizde nasıl bir yer tutuyor?
Benim için çok heyecan verici bir özgürlük bu. Küçük bir parçadan yüzlerce üretebilir, onları bir araya getirerek 50 metre uzunluğunda bir çalışma oluşturabilirsiniz.
Eserleri duvara yerleştirebilir, farklı açılarla düzenleyebilir, üç boyutlu biçimler oluşturabilirsiniz. Her parça kendi içinde farklı olduğu için bir araya geldiklerinde de tekdüze bir görüntü oluşmuyor.
Bu, eserlerin farklı mekânlarda farklı biçimlerde var olabilmesini sağlıyor. Bir çalışmanın tek bir boyutla sınırlı kalması gerekmiyor.




