5 Şubat günü Galeri/Miz’de küratörlüğünü Gül Ilgaz’ın üstlendiği, Derya Ülker ve Emel Başarık’ın çalışmalarından oluşan dikkat çekici bir sergi açıldı. Bu sergi yalnızca iki sanatçının yan yana gelişiyle değil, iki farklı insan okuma biçiminin aynı mekânda gerilimli bir ilişki kurmasıyla önem kazanıyor. Bunu önemli buluyorum çünkü grup sergilerinde bu anlam bütünlüğünün başarılı bir şekilde kurulmuş örnekleriyle nadiren karşılaşabiliyorum. Yakın Takip, Bir Duolog, Derya Ülker ve Emel Başarık’ın resimleri aracılığıyla insanı bir sistem olarak düşünmeye çağıran, bakışın ölçeğini politik bir mesele hâline getiren bir karşılaşma alanı kuruyor. Sergi, izleyiciyi yalnızca imgeler arasında dolaştırmakla kalmıyor, aynı zamanda bakışın hangi düzeyde konumlandığını sürekli olarak sorgulatıyor. Diğer önemli nokta ise figürün bugün nasıl konumlandığına dair politik ve kuramsal bir zemin öneriyor. Sergide bizi bekleyen şey, yalnızca figürün yeniden sahneye çıkışı değil, figürün hangi ölçeklerde ve hangi bakış mesafelerinde anlam ürettiğinin sorgulanması.
Bu sergiyi, son zamanlarda üzerine düşündüğüm sistemler arası geçiş modeli üzerinden okuduğumda, burada tekil eserlerin ötesine geçen bir yapıyla karşılaşıyorum. Bu model, bir sanat yapıtını ya da sergi bütününü, farklı karmaşıklık düzeylerinde işleyen katmanlı sistemlerin ilişkisi olarak ele alır. En genel düzeyde bir üst sistem vardır. Bu sistem karmaşıktır, öngörülemezdir ve tekil bileşenlerinden bağımsız bir davranış üretir. Alt düzeyde ise bu sistemin içindeki alt kümeler bulunur. Daha lokal, daha tanımlı ama yine de üst sistemle sürekli etkileşim hâlinde olan yapılar. Yakın Takip, Bir Duolog, tam da bu geçiş noktalarında konumlanır.
Derya Ülker’in resimleri, insanı yüksek karmaşıklık düzeyinde bir sistem olarak ele alır. Geniş mekânlarda, uzaktan bir bakışla kurulan bu imgelerde bireyler tekil kimliklerinden büyük ölçüde arınır. Figürler bir kalabalık olarak değil, canlı bir ağın düğümleri gibi görünür. Burada insan topluluğu, tek tek kişilerin toplamından daha fazlasını ifade eden bir yapı hâline gelir. Resim, bireyi tanımlamaya çalışmaz. Aksine, bireyin sistem içinde eriyerek yeni bir davranış biçimi üretmesini görünür kılar. Bu bakış, sosyolojik olduğu kadar politiktir. Çünkü kalabalık, burada romantize edilen bir birliktelik değil, karmaşıklığıyla baş edilmesi zor bir kolektif bedendir.
Emel Başarık’ın yaklaşımı ise aynı insan sisteminin alt kümesine odaklanır. Aynı mahallede yaşanan insanlar, gündelik karşılaşmalar, jestler ve yüzler aracılığıyla daha düşük ölçekli bir sistem açığa çıkar. Bu alt küme, Ülker’in resimlerindeki büyük yapının içindeki bir hücre gibi düşünülebilir. Burada bireyler anonimleşmez. Her figür, bakışın yakınlığıyla birlikte ayırt edilebilir hâle gelir. Ancak bu bireysellik, sistemden kopuk değildir. Tam tersine, her tekil varlık, içinde bulunduğu sosyal dokunun izlerini taşır. Başarık’ın resimleri, mikro düzeydeki ilişkilerin makro yapılarla nasıl örüldüğünü sezdirir. Bu noktada sergi, yalnızca iki farklı resim pratiğini yan yana getirmekle kalmaz. Aynı zamanda bir model önerir. Üst sistem ile alt sistem arasındaki geçişlerin nasıl işlediğini görsel olarak düşünmemizi sağlar. Benim sistemler arası geçiş modelime göre, politik olan tam da bu eşiklerde ortaya çıkar. Ne yalnızca bütüne bakmak yeterlidir ne de yalnızca tekile odaklanmak. Politik anlam, bu iki düzey arasındaki ilişkilerin nasıl kurulduğunda belirir. Yakın Takip, Bir Duolog, bu ilişkisel alanı görünür kılar. Serginin adı bu bağlamda belirleyicidir. Yakın takip, sadece bir gözlem biçimi değildir. Aynı zamanda bir konum alış, bir sorumluluk ve bir etik meseledir. Uzaktan bakmak, sistemi kavramayı sağlar ama bireyi silikleştirir. Yakına gelmek, bireyi görünür kılar ama bütünü kaybetme riskini taşır. Sergi, bu iki bakış arasında kesin bir tercih sunmaz. Aksine, izleyiciyi bu geçişin kendisine yerleştirir. İzleyici bir an kalabalığın üstünde konumlanırken bir sonraki anda bir yüzle, bir bedenle, bir gündelik anla karşı karşıya kalır. Bu nedenle Yakın Takip, Bir Duolog, yalnızca tematik bir birliktelik değildir. Aynı zamanda metodolojik bir öneridir. İnsan nasıl temsil edilir sorusuna tek bir yanıt vermez. Bunun yerine, temsilin ölçeğe bağlı olarak nasıl değiştiğini ve her ölçeğin kendi politik sonuçlarını ürettiğini gösterir. Derya Ülker ve Emel Başarık’ın işleri, sergi mekânında bir araya gelerek, insanı hem karmaşık bir bütün hem de bu bütünün içindeki kırılgan alt yapılar olarak düşünmemize imkân tanır.
Bu iki figüratif yaklaşım, sergi mekânında yalnızca yan yana durmuyor. Serginin mekâna dağılımı, klasik pentür sergilerinde sıkça karşılaştığımız, resimlerin tek düze bir hizada dizildiği sergileme modeline bilinçli bir alternatif sunuyor. İşler arasındaki mesafe, bakış yönleri ve yerleşim kararları, izleyicinin sürekli olarak bakış ölçeğini değiştirmesine neden oluyor. Bu mekânsal kurgu, serginin anlattığı sistemler arası geçiş fikrini güçlendiriyor. İzleyici, bir duvardan diğerine geçerken yalnızca başka bir resme değil, başka bir karmaşıklık düzeyine geçiş yapıyor. Benim için bu sergide heyecan verici olan, tam da bu geçişlerin bir anlatı üretmesi. Üst sistem ile alt sistem arasındaki ilişki, burada teorik bir öneri olarak kalmıyor. Resimler ve mekân birlikte çalışarak, izleyicinin bedensel deneyimi üzerinden okunabilen bir anlatıya dönüşüyor. Figüratif pentür, bu bağlamda, durağan bir temsil alanı değil, sistemler arası ilişkilerin görünür olduğu dinamik bir düşünme zemini sunuyor.
Yakın Takip, Bir Duolog, figüratif resmin çağdaş anlatımlarını bir araya getirirken, bakışın mesafesini estetik bir tercih olmaktan çıkarıp politik bir mesele hâline getiriyor. İnsan sistemine uzaktan ve yakından bakmanın aynı anda mümkün olup olmadığını soruyor. Bu soruyu hem resimlerin iç yapısında hem de sergi mekânının kurgusunda görünür kılması, bu birlikteliği benim için güçlü ve heyecan verici kılıyor. Sergi, izleyiciyi yalnızca bakmaya değil, bakışının hangi düzeyde konumlandığını fark etmeye davet ediyor. Sergiyi 5 Şubat- 3 Nisan 2026 tarihleri arasında ziyaret edebilirsiniz.
