1997 yılında Adana’da doğan besteci ve piyanist Cem Esen, müzikle çok erken yaşta tanışarak kısa sürede dikkat çeken bir yetenek haline geldi.
Henüz 8 yaşında beste yapmaya başlayan Esen, bugün 100’ün üzerinde eseriyle çağdaş müzik sahnesinin en üretken genç bestecilerinden biri olarak öne çıkıyor.
Çukurova Üniversitesi Devlet Konservatuarı’nda başladığı piyano eğitimini Mimar Sinan Devlet Konservatuarı’nda Prof. Metin Ülkü ile sürdürdü; yurtiçi ve yurtdışında aldığı eğitimlerle sanatsal kimliğini geliştirdi.
Ulusal ve uluslararası pek çok yarışmada dereceler elde eden Esen, Vedat Kosal Piyano Yarışması’nda 2.lik ve Ahmet Adnan Saygun Yarışması’nda 1.lik ödüllerinin yanı sıra Kazakistan’da Delfhi Oyunları Piyano Yarışması’nda kazandığı “Bronz Madalya” ödülüyle de adından söz ettirdi. 2020 yılında ise T.O.Y.P. tarafından “Kültürel Başarı” ödülüne layık görüldü. Besteci kimliğini piyanist yönüyle birlikte besleyen Esen, eserlerini solo piyano, oda müziği, lied ve orkestra formunda çeşitlendirerek geniş bir repertuar yarattı.
Eserleri arasında Cosmic Variations, Akşam Güneşi Liedleri ve farklı oda müziği yapıtları bulunan Esen, Türkiye Gençlik Filarmoni Orkestrası tarafından İstanbul Atatürk Kültür Merkezi’nde seslendirilen “Sarcasm” adlı eseriyle dünya prömiyerine imza attı. İroni ve mizahı müzikal dile taşıyan bu yeni eser, onun bestecilik yolculuğunda önemli bir eşik olarak görülüyor.
Bu keyifli konser sayesinde Cem Esen’i tanıma fırsatı buldum ve merak ettiklerimi kendisine sordum.
Çok genç yaşta beste yapmaya başlamışsınız. Bu erken üretim pratiği, müzik dilinizin bugünkü karakterini nasıl belirledi?
Bu bestecilik dürtüsü küçük yaşlardan insana kendisini belli eder ama herkes bu dürtünün peşinden gitmeyebilir. Ben gidenlerden oldum. Şu ana kadar okuldan sadece piyano eğitimi almış olmama rağmen, kendi içimde 8 yaşımdan beridir besteciliğimi geliştirmek için çok fazla çalışma gerçekleştirdim. Erken yaşlarda buna yeltenince, karalamalar yapıp çöpe atabilmek için daha fazla vaktiniz olur. Ayrıca tabii ki, bence bestecilik bazen insanın ne yazacağını bilmesinden çok ne yazmayacağını bilmesi meselesi. Bunları anlamak için çok fazla analiz ve karalama yapmak gerek. Erken yaşlarda beste yapmamın artısı bu tecrübeyi yalnızca daha erkenden edinmeme yok açtı. Ve tabii ki, besteci ruhu icraya da her zaman yansımakta.
Bestelerinizde klasik form anlayışı ile çağdaş müziğin deneysel açılımlarını harmanladığınız görülüyor. Kendi bestecilik estetiğinizi hangi eksenlerde tanımlarsınız?
Ben müziğimde romantizmi kullanan ve bundan çekinmeyen ama bunu da en ciddi haliyle yapmayı hedeflemiş bir insanım. Yani bunu yaparken, geçmişin bir kopyasını sunmak gibi bir niyetim yok. Kendime has armonik bir dilim var, eserin ihtiyacı olduğu sürece günümüzün öncü tekniklerine de ihtiyaç duyabildiğim, geniş bir yelpaze içerisinde görüyorum kendimi. Romantik yapıyı, sarkastik ve ironik unsurlarla bozmak üzerine çoğu zaman. Genel bestecilik tarzıma Kontromantizm adını vermiştim bir zamanlar. Başta bunu bir misyon görüp, romantik geleneksel yapıyı günümüze samimi ve karakteristik olarak harmanlamayı hedeflemiştim fakat şu anda sadece duymaya ihtiyacım olan müziği yazıyorum. Çünkü devrimci bir besteci değilim ve böyle bir yaklaşımda olmak zorunda da değilim (1910’larda yaşamıyorum). Hatta günümüzde iş öyle bir raddeye geldi ki, artık devrimci olmamaya çalışmak sanırım asıl devrimcilik gibi şu an. Geçmiş yıllarda sanatı ilerletmek, farklı bakış açıları sunmak için büyük sanatsal devrimler gerçekleştirildi fakat şu yıllarda çoğu müzikte samimiyet eksik. Kısacası, taklit bir çağımız müziği yazmaktansa, özgün bir romantizmi daha çok tercih ettim. Kendi birikimimi ve benliğimi, bu üslup içerisinde sunmayı hedefledim. Çünkü bu alanda da yazılacak daha birçok müzik var ve buna da birinin yeltenmesi gerekiyordu. Çünkü geleneksel üslubun günümüzde bestelenen ucuz ve popülist tekrarları, dinlenilecek gibi değil artık. Birinin el atması lazımdı. Ben orada devreye giriyorum.
Geçtiğimiz aylarda AKM’de Türkiye Gençlik Filarmoni Orkestrası tarafından prömiyeri yapılan “Sarcasm” eseriniz, başlığı itibarıyla ironik ve mizahi bir yaklaşım içeriyor. Siz bu başlıkla nasıl bir müzikal dil kurmak istediniz?
Eserlerimde, romantik üslubu ironik ve sarkastik biçimde bozuyorum demiştim. Sarcasm eseri, direkt bu sarkastik ruhu yansıtıyor. Schumann edebiyatı olacak ama parçalarımda gerçekten iki farklı kişilik olduğunu biliyorum ve bu eser tek bir kişilikten oluşuyor. Sarcasm, büyük orkestra için yazdığım, 13 dk. civarı süren, her şey ile alay eden bir müzik oldu. Ana teması sinir bozucu tınlamalı, devamlı susmayan bir sarkastik cümle tüm eser boyunca farklı varyasyonlarla duyulmalı. Eser, kendi içindeki motiflerle, orkestrada çalan sanatçılarla, kurallarla (trompetin ayağa kalkıp trombonla kavga ettiği yer), bestecinin kendisiyle alay ediyor. B teması basip bir gamdan oluşuyor çünkü B temalarına ne kadar önem verdiğimi biliyor eser, bununla da sonradan alay ediliyor. Climax sandığımız kısımdan sonra sanatçılara yazdığım ekstra Final ile, nota üzerinde sanatçılardan özür diliyorum, çünkü yorulduklarını biliyorum ama bu da şakaya dahil. Tabii bu anlattıklarım, fark edilen detaylardı. Baştaki Fa-Si notaları ve bu nota aralığı, Mephistopheles motiflerimde ve Mephisto sonatımda (3. Flüt sonatım) bilinçli olarak bolca kullandığım bir materyal. Eserin en başında tınlayan o disonant armoninin içinde de benim adımın bir kodu saklı, her parçamda kullandığım. Çünkü, hangi eserimde bir sarkastik öge geliyorsa, hemen öncesinde ismimin kodunu yerleştiririm (do-mi-mi bemol / C.E.S.). Küçüklükten gelen bu özeleştiri, Sarcasm’ın da başına yansıdı.
Genç bir orkestranın enerjisiyle eserinizin sahnede vücut bulmasını nasıl deneyimlediniz? Onların yorumunda sizi şaşırtan ya da özellikle etkileyen bir nokta oldu mu?
Üst düzey bir performanstı. Bu performansta Cem Mansur’un da payı elbet çok büyük. Fakat şu da bir gerçek ki, orkestrada formalite çalan sanatçılar ile kendisini gerçekten müziğe veren sanatçılar arasındaki fark net şekilde anlaşılır. Tugfo’daki gençlerin enerjisi formalite icranın ötesine geçiyordu, herkes kendi içinde birer solist gibi çalıyordu ve bunu uyum içinde gerçekleştiriyordu. Sarcasm, özgüvenle çalınması gerekilen bir müzik, mütevazı çalınamaz. Her trompetçi ve tromboncu korkusuzca eserin ortasında ayağa kalkamaz mesela. Bunun da ötesinde, müzikal olarak çok fazla önemli kısmı vardı eserin, enstrümanların kendi içlerinde soloları ve alaycı efektif yaklaşımlar gerçek bir özgüvenli çalışı beraberinde gerektiriyordu. Bunların hepsi vardı. Bu eserin, pasajları zor diye adını vermek istemediğim bir orkestra tarafından programdan çıkartılışına tanıklık etmiş bir besteci olarak, Tugfo’nun icrası adeta ilaç gibi geldi.
Türkiye’de genç klasik müzik dinleyicisinin profili sizce değişiyor mu? Konserlerinizde gözlemlediğiniz dönüşümler var mı, program seçimlerinizi etkiliyor mu?
Klasik müzikle ilgilenmeyen gençlerin sayısının hala fazla olduğunu düşünüyorum ama son yıllarda bu konuda belli net bir istatistiksel gözlemim de pek olmadı sayılır. Yalnızca belli bir yaşın üzerinde ve entelektüel kitlenin hala aynı heyecanla konserlere geldiklerini gözlemliyorum. Klasik müzik, sanat vs. bunlar konserlerde öğrenilen şeyler değiller zaten. Eğitim okuldan ve çevre koşullarından geliyor bu alanda, bir noktada insanın ilgi alanı dahilinde de olabilmesi gerekli. Klasik müzik, sorgulamayan ve anlık eğlenceye düşkün zihinler için yararlı ve yapıcı bir şey değil ki. Bir dil gibi görüyorum ben sanatı, örneğin fransızca, siz fransızca bilmiyorsanız ne anlayacaksınız o konuşulandan? Sanatın dilini de az çok bilmek lazım. Klasik cümledir; eğitim şart!
Dijital çağın piyanisti olmak nasıl bir deneyim? Spotify, YouTube gibi platformlar sizin görünürlüğünüzü ve dinleyiciyle temasınızı nasıl dönüştürüyor?
Öncelikle şunu söylemem lazım, dijital çağ iyi ki var. O kadar fazla kaynağa ulaşabiliyoruz ki. Açıkçası beni olumsuz anlamda etkilemiyor çünkü bir konser deneyimi her zaman farklıdır ve konserlere giden insanlar da bunu bilirler zaten. Konser icrası ile albüm icrası da farklıdır. Bu tür sanatsal aktivitelerde insanı en heyecanlandıran şey bu işin “deneyim” boyutudur. Günümüzde konserlere “hadi şu Chopin’i 103. kez tekrar dinleyeyim” diye gidilmiyor, “şu sanatçı bakalım Chopin’i bu sefer nasıl çalacak” diye gidiliyor. İcra, atmosfer, görsel estetik, sosyallik, her şey bu deneyime dahil ve ben bir piyanist olarak canlı konserleri bu sebeple hep ayrı tutmaya devam ediyorum. Bunun dışında, dediğim gibi, Spotify, YouTube gibi mecralar iyi ki varlar, çok fazla kaynağa rahatça ulaşabiliyoruz.
Önümüzdeki dönemde oda müziği, orkestra ya da sahne müziği gibi alanlarda yeni projeleriniz var mı?
Evet var. En son geçtiğimiz ay Double Konçerto’m seslendirilmişti, Trompet ve Çello için. Üstüne bir Double Konçerto daha yazmam lazım, bu seferki keman ve çello için. 2026-2027 sezonunda Gedik Filarmoni tarafından seslendirilecek. Bunun haricinde, bazı oda müziği eseri siparişlerim var, trombon ve flüt için müzikler olacaklar. Bir de bir talebin haricinde kendi arzumla yazmaya giriştiğim bağımsız müzikler olur ama onları ben değil hayat yazdırtıyor, bunları da ilerleyen zamanlarda görürüz elbet.
