Ece Haskan ile Feminist Üretim, Estetik Hiyerarşiler ve Sanat Sistemi Üzerine

Ece Haskan, Fotoğraf: Alev Türhan
Ece Haskan, Fotoğraf: Alev Türhan

Sanat piyasasının sermaye, görünürlük ve temsil ilişkileri üzerinden şekillendiği günümüzde, kadın sanatçıların bu yapı içindeki konumu hala tartışılması gereken meselelerden biri. Genç kuşak sanatçılar arasında kendine özgü görsel diliyle dikkat çeken Ece Haskan ise pembe tonların ağırlık kazandığı üretimlerinde kadın deneyimi, kimlik, aidiyet ve hafıza gibi kavramları yerleşik estetik kabullerle karşı karşıya getiriyor.

Türkiye’deki üretimlerinin yanı sıra uluslararası iş birlikleriyle pratiğini farklı coğrafyalara taşıyan Haskan’ı, Barselona’daki ikinci kişisel sergisi Playhouse öncesinde atölyesinde ziyaret ettim. Bu buluşmada sanatçının üretiminden yola çıkarak feminist estetiği, sanat sisteminin görünürlük mekanizmalarını, koleksiyoner profilini ve eleştirinin sistem içindeki yerini konuştuk.

Son yıllarda çağdaş sanatta kimlik, hafıza, aidiyet ve mekan gibi temaların oldukça görünür hale geldiğini görüyoruz. Sence bu durum sanatçıların ortak bir toplumsal meseleye yönelmesinden mi kaynaklanıyor, yoksa sanat sisteminin belirli konuları daha görünür kılmasından mı?

Bence bu durumun tek bir nedeni yok, hem toplumsal dönüşümlerin hem de sanat sisteminin etkisi birlikte işliyor. Sanatçılar, yaşadıkları dönemin ortak meselelerinden bağımsız üretim yapamazlar. Kimlik, hafıza, aidiyet ve mekân gibi temaların bugün bu kadar görünür olmasının temel sebeplerinden biri de, aslında hepimizin benzer toplumsal, politik ve kültürel kırılmaların içinde yaşıyor olmamız. Ben bunu biraz da bireysel bilincin ötesinde işleyen kolektif bir bilincin yansıması olarak görüyorum. Sanat, çoğu zaman toplumun ruh halini ve ortak hafızasını görünür kılan bir alan olduğu için, aynı dönemde üretilen işlerde benzer temaların öne çıkması bana doğal geliyor. Farklı coğrafyalarda yaşayan sanatçılar bile benzer kaygıları farklı yöntemlerle ele alabiliyorlar.

Bununla birlikte, sanat sisteminin de hangi konuların görünür olacağını belirlemede önemli bir rolü olduğunu düşünüyorum. Bienaller, müzeler, galeriler, küratöryel yaklaşımlar ve uluslararası sanat piyasası belirli dönemlerde bazı temaları daha fazla öne çıkarabiliyor. Bu da sanatçıların görünür olma, destek bulma ya da sanat sahnesinde yer alma isteğiyle belirli konulara yönelmesini etkileyebiliyor. Elbette bu durum her sanatçı için geçerli değil; ancak tekrar eden temaların yaygınlaşmasında sanat sisteminin beklentilerinin de önemli bir payı olduğunu düşünüyorum.

Ece Haskan, Fotoğraf: Alev Türhan
Ece Haskan, Fotoğraf: Alev Türhan

Bugün bir sanatçının görünürlük kazanmasında galeriler, fuarlar, bienaller ve uluslararası ağlar belirleyici rol oynuyor. Genç bir sanatçı olarak üretim ile görünürlük arasındaki ilişkiyi nasıl deneyimliyorsun? Sosyal medya, fuarlar, galeriler ve uluslararası dolaşım ağları arasında sanatçının rolünün değiştiğini düşünüyor musun?

Bence bugün bir sanatçının görünürlük kazanması yalnızca ürettiği işlerin sergilenmesiyle sınırlı değil. Elbette galeriler, fuarlar ve bienaller sanatçının kariyerinde çok önemli bir yere sahip; bu kurumlar üretimi daha geniş kitlelerle buluşturuyor ve sanatçının görünürlüğünü güçlendiriyor. Ben de kendi pratiğimde yerel çalışmalarımın yanı sıra uluslararası alanda da üretmeye, özellikle Avrupa ve Güney Amerika’daki galerilerle iş birlikleri geliştirerek farklı coğrafyalarda görünür olmaya çalışıyorum.

Bununla birlikte, günümüzde sosyal medyanın sanatçı için bambaşka bir görünürlük alanı yarattığını düşünüyorum. Artık izleyici yalnızca tamamlanmış işi bir sergide görmekle yetinmiyor; işin üretim sürecini, sanatçının düşünme biçimini, atölye ortamını ve yaşam biçimini de merak ediyor. Bence işin mutfağına tanıklık etmek, izleyiciyle eser arasında daha güçlü ve samimi bir bağ kurulmasını sağlıyor. Üretimin arka planını görmek ve karar süreçlerini takip edebilmek, eserin kendisini de farklı bir gözle değerlendirmeye imkân tanıyor. Bu anlamda sosyal medya, yalnızca bir tanıtım aracı olmaktan çıkıp sanatçının üretim pratiğini paylaşabildiği, izleyiciyle doğrudan ilişki kurabildiği bir alan haline geldi.

Sanatçının yaşam biçimi, çalışma disiplini ve üretim sürecinin görünür olması, izleyicinin sanatçıyla daha sürdürülebilir bir bağ kurmasına katkı sağlıyor. Dolayısıyla bugün görünürlük, yalnızca sergiler ve sanat kurumları üzerinden değil; dijital platformlarda üretimin tüm sürecini paylaşabilme biçimi üzerinden de şekilleniyor. Bence çağdaş sanatçının rolü de tam bu noktada değişiyor; artık yalnızca eserini sunan değil, üretim sürecini ve düşünsel dünyasını da paylaşan bir konuma geliyor.

Bir iş üretildikten sonra sanatçının elinden çıkıyor ve galeriler, küratörler, koleksiyonerler ve kurumlar tarafından yeniden okunuyor. Bir sanatçının eser üzerindeki kontrolü sence nasıl ve ne kadar sürüyor?

Ben, bir yapıtın sanatçının özgün sanatsal düşüncesinin fiziksel bir temsili olduğuna inanıyorum. Eser üretildikten sonra fiziksel olarak sanatçının elinden çıkabilir; galeriler, küratörler, koleksiyonerler ve kurumlar tarafından farklı bağlamlarda sergilenebilir, yorumlanabilir ve yeni anlamlar kazanabilir. Bu anlamda sanatçının eser üzerindeki doğrudan kontrolü elbette azalıyor.

Ancak bence bu kontrol hiçbir zaman tamamen ortadan kalkmıyor. Çünkü tek bir yapıt, sanatçının bütün üretim pratiğinden bağımsız düşünülemez. Her eser, sanatçının düşünsel dünyasının ve sanatsal yolculuğunun bir parçasıdır. Sanatçının sonraki üretimleri, geliştirdiği yeni fikirler ve kariyerinin zaman içinde aldığı yön, geçmişte üretilmiş işlerin de yeniden okunmasına ve farklı bağlamlarda değerlendirilmesine neden olur. Yani sanatçının pratiği değiştikçe, daha önce ürettiği eserlerin anlamı ve sanat tarihi içindeki konumu da dönüşebilir.

Bu yüzden bana göre eser fiziksel olarak sanatçının kontrolünden çıksa bile, düşünsel olarak sanatçının üretim evreniyle bağını sürdürmeye devam eder. Sanatçının pratiği geliştikçe o yapıtın da anlam katmanları değişir ve bu nedenle sanatçının eser üzerindeki etkisinin hiçbir zaman tamamen sona erdiğini düşünmüyorum.

İşlerinde pembe gibi toplumsal olarak kadınlıkla ilişkilendirilen renkler ve kadın deneyimine yakın okumalara açık imgeler sıklıkla karşımıza çıkıyor. Bu tercihlerin işlerine ilgi gösteren izleyici ya da koleksiyoner profili üzerinde belirgin bir karşılığı olduğunu düşünüyor musun? Zaman içinde bu konuda dikkatini çeken ortaklıklar ya da sürprizler oldu mu?

Evet, aslında bu benim için oldukça bilinçli bir tercih. Kendi estetik dilimi oluştururken bu renk paletini, pembe tonlarını yalnızca bir renk olarak değil, daha gerçeküstü ve alternatif bir dünyayı temsil eden bir araç olarak kullanıyorum. Kadın imgelerini kullanmam da bilinçli bir tercih; kendi yaşam deneyimlerimden beslenerek, sanat tarihinde çoğu zaman nesneleştirilen kadın figürünü, resimlerimde kendi hikâyesini kuran, güçlü bir özne olarak ele alıyorum.

Tabi ki pembe, toplumsal olarak kadınlıkla ve kimi zaman da ciddiyetsizlik ya da çocuksulukla ilişkilendirildiği için işlerim de zaman zaman bu önyargılar üzerinden okunabiliyor. Özellikle alışılagelmiş, maskülen ve erkek egemen estetik anlayışının dışında kalan bir dil kurduğunuzda, işleriniz “fazla kadınsı” ya da “fazla pembe” gibi tanımlamalarla karşılaşabiliyor. Ben ise tam da bu algıyla oynamayı önemsiyorum, bu tür estetik kodların neden hâlâ sanatın ciddiyetiyle çelişiyormuş gibi değerlendirildiğini sorgulamak istiyorum.

Sanat dünyasının, özellikle sanat ekonomisinin tarihsel olarak erkek egemen bir yapı etrafında şekillendiğini düşünüyorum. Bu nedenle kendi üretimimde bu yerleşik estetik hiyerarşilere alternatif bir bakış açısı geliştirmeye çalışıyorum.

Kişisel gözlemlerime de dayanarak, Türkiye’de kadın koleksiyonerlerin sayısı hâlâ erkek koleksiyonerlere kıyasla daha düşük. Bunun yalnızca sanat piyasasını değil, hangi üretimlerin görünür olduğu ve nasıl değerlendirildiğini de etkilediğine inanıyorum. Bu yüzden ben, bu eşitsizliklere karşı estetik bir duruş sergilemeyi önemsiyorum. Eğer bir iş “çok pembe”, “fazla kadınsı” ya da ilk bakışta yeterince ciddi bulunmuyorsa, bu benim için olumsuz bir durum değil; aksine tam da sorgulamak istediğim kalıplara temas ettiğini gösteriyor. Benim için pembe, yalnızca bir renk değil, yerleşik estetik ve toplumsal kabullere karşı alternatif bir ifade alanı.

İşlerinde yerleşik estetik kabullere alternatif bir dil kurmaya çalıştığını söyledin. Peki sence sanat, bu yerleşik kabulleri gerçekten dönüştürebilen bir alan mı; yoksa çoğu zaman eleştirdiği yapının sınırları içinde mi dolaşıyor?

Bence sanat kavramı da, sanat üretiminin kendisi de organik bir yapıya sahip. İçinde bulunduğu döneme, toplumsal koşullara ve kültürel dönüşümlere göre sürekli değişiyor, gelişiyor ve yeniden tanımlanıyor. Burada belirleyicinin kendisi yine sanat oluyor. Bu yüzden sanatın eleştirel tavrının çoğu zaman mevcut yapının sınırları içinde ortaya çıktığını kabul ediyorum. Ancak tam da bu sınırlar içinde üretilen sorgulamalar sayesinde, o sınırların zamanla genişlediğini, esnediğini ve kimi zaman tamamen kırıldığını düşünüyorum. Bu da bir süreç, fakat bugün sanat tarihine baktığımızda, bu hareketlerin sonucu olarak kırılmış birçok sınır bence bugün hala bize cesaret veren, üretime devam etmemizi sağlayan referanslar.

Ece Haskan, Fotoğraf: Alev Türhan
Ece Haskan, Fotoğraf: Alev Türhan

Bugün feminist bir üretimin sanat sistemi içinde görünürlük kazanması, sence o üretimin etkisini artırıyor mu; yoksa sistemin eleştiriyi de kendi içine dahil ederek etkisizleştirebildiği bir noktaya mı geliyoruz?

Bence her sanatçının özgün estetiğinin görünürlük kazanması, sanat sahnesine yeni bir perspektif kazandırıyor. Elbette sistem, eleştirel üretimleri zaman zaman kendi içine dahil ederek etkisini azaltmaya çalışabiliyor. Ancak büyüyen ve karşılık bulan bir hareketin, zamanla sistem içinde belirleyici bir rol üstlenebildiğini düşünüyorum. Bu yüzden görünürlük, eleştiriyi tamamen etkisizleştiren bir mekanizma olmaktan ziyade, eleştirinin daha geniş bir alana yayılmasını ve dönüşüm yaratma potansiyelini güçlendiren bir araç haline geliyor.

Bize biraz Playhouse serginden bahseder misin? Barselona’da sergi açmak, özellikle La Plataforma gibi üretim ve sergileme arasında duran bir mekanda yer almak, bu serginin anlamını senin için değiştiriyor mu?

Playhouse, 25 Haziran’da Barselona’daki La Plataforma’da açılan ikinci kişisel sergim. İkinci kişisel sergimi Avrupa’da gerçekleştiriyor olmak benim için oldukça heyecan verici. La Plataforma ile bu aynı zamanda ikinci iş birliğimiz; daha önce 2025 yılında Nathalie Rey ile birlikte gerçekleştirdiğimiz The Greatest Show on Earth adlı duo sergide de birlikte çalışmıştık.

La Plataforma’yı benim için özel kılan şey ise yalnızca bir sergi mekânı olmaması. Galeri, bulunduğu Poblenou bölgesinin kültür ve sanat hayatında aktif rol üstlenen; sanatçı konuşmaları, etkinlikler ve farklı disiplinleri bir araya getiren programlar düzenleyen dinamik bir yapı. Dolayısıyla burada sergi açmak, yalnızca işlerimin mekanda sergilenmesi değil, yaşayan bir sanat ekosisteminin parçası olmak anlamına geliyor.

[irp posts=”68625″]

Playhouse sergisi de Barselona’da her yıl genç ve yükselen sanatçıların görünürlüğünü desteklemek amacıyla düzenlenen Art Nou Festivali kapsamında yer alıyor. Art Nou, şehrin farklı noktalarındaki 48 sanat mekânını kapsayan geniş ölçekli bir festival ve genç sanatçıları uluslararası izleyici, küratör ve koleksiyonerlerle buluşturan önemli bir platform. Bu nedenle serginin festival programı içinde yer alması, görünürlüğünü artıran ve uluslararası dolaşımını güçlendiren önemli bir fırsat sunuyor. Benim için bu serginin anlamı yalnızca Barselona’da kişisel bir sergi açmış olmak değil; üretimimin uluslararası bir sanat ağı içinde yeni izleyicilerle buluşması, farklı okumalara açılması ve uzun vadeli ilişkiler kurabileceğim bir bağlamda yer alması. Bu yönüyle Playhouse, kariyerimde önemli bir dönüm noktası olarak gördüğüm projelerden biri.

Ev ve oyun kavramı senin için nasıl bir araya geldi? Sergi metninde aidiyet kavramları göze çarpıyor. Bu kavramlara yönelmen daha çok kişisel bir ihtiyaçtan mı doğdu, yoksa içinde yaşadığımız dönemin yarattığı bir sorgulamanın sonucu mu?

Aslında bu sergide evi fiziksel bir mekândan çok bir metafor olarak ele alıyorum. Benim için ev, bireyin benliğiyle kurduğu ilişkiyi ve insanın kendine ait hissetme hâlini temsil ediyor. Bu yüzden sergideki mekânlar gerçek yaşam alanlarından ziyade, bilinç ve bilinçaltının katmanlarını çağrıştıran zihinsel odalar gibi kurgulanıyor. Bireyin kendini inşa etme sürecinde yaşadığı mekânların ve onlarla kurduğu ilişkinin çok belirleyici olduğunu düşünüyorum.

Bu temalara yönelmemin kişisel bir tarafı da var. Yakın zamanda atölyemi taşımış olmam, benim için “ev” ve “ait olma” kavramlarını yeniden düşünmeme neden oldu. Bir mekândan ayrılmak, yeni bir yere yerleşmek ve üretim alanını yeniden kurmak, serginin kavramsal çerçevesini de doğrudan etkiledi. Dolayısıyla Playhouse, bir anlamda benim kişisel dönüşüm sürecimin de izlerini taşıyor.

Öte yandan bunun yalnızca bireysel bir mesele olmadığını düşünüyorum. İçinde yaşadığımız dönemde aidiyet duygusu giderek daha kırılgan bir hâl alıyor. Göç, ekonomik ve politik belirsizlikler ya da hayatın sürekli hareket hâlinde olması, pek çok insan için “ev” kavramını daha geçici ve değişken bir deneyime dönüştürüyor. Sanki her zaman başka bir yere gitme ihtimali zihnimizin bir köşesinde varlığını sürdürüyor. Bu nedenle sergide geçici yaşam alanları, mekânın inşası, dönüşümü ve kalıcılığı gibi temaları da ele alıyorum. Benim için Playhouse, hem kişisel hafızayla hem de günümüzün ortak aidiyet arayışıyla ilişki kuran bir anlatı oluşturuyor.

Bugün sanatçının yalnızca üretmesi değil, aynı zamanda kendini anlatması da bekleniyor. Röportajlar, sosyal medya, sanatçı metinleri ve konuşmalar düşünüldüğünde sanatçının görünürlüğü ile eserinin görünürlüğü arasında nasıl bir ilişki görüyorsun?

Benim için sanatçının görünürlüğü ile eserinin görünürlüğü birbirini besleyen ve paralel ilerleyen iki süreç. Bazen izleyici önce bir eserle karşılaşıyor, ondan etkileniyor ve ardından sanatçının kim olduğunu, nasıl düşündüğünü ve nasıl ürettiğini merak etmeye başlıyor. Bazen de tam tersi gerçekleşiyor; sanatçının üretim pratiğini, yaşamını ya da düşünsel dünyasını tanıdıktan sonra eserlerle daha güçlü bir bağ kurulabiliyor.

Günümüzde sanatçının yalnızca üretmesi değil, üretimin arkasındaki düşünceyi depaylaşması bekleniyor. Ben bunu olumsuz bir durum olarak görmüyorum. Röportajlar, sanatçı metinleri, konuşmalar ve özellikle sosyal medya, izleyiciye yalnızca tamamlanmış işi değil, üretim sürecini ve işin arka planını da görme imkânı sunuyor.

Elbette eserin tek başına da var olabilmesi ve kendi sözünü söyleyebilmesi benim için çok önemli; ancak sanatçının düşünsel dünyasının görünür olması, eserin farklı katmanlarını açığa çıkararak izleyiciyle daha derin ve uzun soluklu bir ilişki kurulmasına katkı sağlıyor.

Son olarak, bugün seni en çok meşgul eden soru nedir? Henüz cevabını bulamadığın ama üretmeye devam etmeni sağlayan mesele ne?

Sanırım en çok meşgul olduğum soru hâlâ var oluş. Kendimi var etmek, kim olduğumu anlamaya çalışmak ve kendi varoluşumu tamamlamak benim için bitmeyen bir süreç. Üretmek de bu yolculuğun en önemli parçası. Ben sanatı, cevaplar veren bir alan olarak değil, sorular sormaya devam edebildiğim bir alan olarak görüyorum. Her yeni iş, kendime yeniden bakmanın, kendimi yeniden tanımlamanın ve henüz bilmediğim taraflarımla karşılaşmanın bir yolu. Bu yüzden aslında üretirken arıyor, ararken de üretiyorum. Belki hiçbir zaman kesin bir cevaba ulaşmayacağım ama beni üretmeye devam ettiren şey de tam olarak bu arayışın kendisi.


SANAT OKUR’DA AYRICAPortfolyo: Ece Haskan1997’de İstanbul’da doğdu. 2010 yılında görsel sanatlara olan ilgisini keşfettikten sonra Mahir Güven atölyesinde eğitim aldı. Sonrasında Avni Akyol Güzel Sanatlar Lisesi’nde resim eğitimi aldı. Mezun…Yazıyı oku

YAZAR

Alev Türhan
Sanat Okur yazarı

Alev Türhan

Alev Türhan, sanat tarihçisi, şair, yazar, pazarlamacı. 1993 yılında İstanbul’da doğdu. Uzun süre pazarlama sektöründe çalıştıktan sonra Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi’nde Sanat Tarihi eğitimi aldı. Eğitimi boyunca İstanbul Resim ve Heykel Müzesi’nde, arkeolojik kazılarda ve sanat danışmanlığı…

Tüm yazıları →

Instagram’da paylaş

Bu cihazda doğrudan dosya paylaşımı açılamadı. Hazır görseli kaydedip Instagram’da paylaşabilirsin.

Görsel hazırlanıyor…

Görseli Instagram story’ne ekle. Habere tıklanabilmesi için kopyaladığın adresi Instagram’ın Bağlantı çıkartmasına yapıştır.