“Memleket dediğin su üstüne kurulu bir bahçe artık,
yanaşacağımız her kıyı gurbet bize…”
Tiyatro Hayali’nin yeni oyunu “Mercaniye Çok Yaşa”, bir memleket hikȃyesi olarak, Osmanlı İmparatorluğu’nun son demlerinde, Haliç’in sığ sularında geçiyor. Yirmi yıl boyunca çürümeye bırakılmış “Mercaniye” adlı savaş gemisini ve mürettebatını anlatıyor. Yönetmenliğini Emrah Eren’in, metnini Ahmet Sami Özbudak’ın üstlendiği oyun, izleyici için hem bir devir masalı hem de bir memleket aynası.
Avrupa’dan bir zamanlar yolcu gemisi olarak satın alınan Mercaniye, üzerine eklenen toplar ve yamalı teçhizatlarla “savaş gemisi” kılığına sokulur. Haliç’e demirli, yirmi yıl unutulan bu gemi, zamanla güvertesinde bahçeler filizlenen, çardaklar çatılan, tavuklar dolaşan, inekler otlayan, tuhaf bir yüzer köye dönüşür.
Açık denizlerden bir kahramanlık çağrısı bekleyen Asaf Kaptan ile tayfaları Şerif Ali, Kazel ve Mimhal, bu çürük omurgalı gemide, neredeyse birer mahkûma dönüşür. Çürüme yalnız gövdeye değil denizcilere de sirayet etmiştir. Geminin gedikli hayaleti Mesaret ise Mercaniye’nin geçmişinin, suskunluğunun ve heveslerinin en yakın şahidi, olup bitenlerin hafıza kutusudur.
Donanmanın görkemli günlerinden geriye, Kasımpaşa kahvelerinde pinekleyen, denizle bağı kopmuş, deneyimsiz bir avuç kalabalık kalmıştır. Ülke ağır bir ekonomik buhran içindeyken, sokaklarda savaş söylentileri dolaşmaya başlar. Bir akşamüstü, İstanbullular, çapaları yosun tutmuş, yüzüp yüzemeyeceği bile kuşkulu Mercaniye’yi, “çok yaşa” nidalarıyla, bilinmez bir sefere uğurlar. Belki de bu yolculuk, kaptan ve tayfasının yıllardır içlerinde sakladıkları kahramanlık düşlerinin suya değdiği ilk an olacaktır!
Yamalı bohça bir savaş gemisi olan Mercaniye, bu toprakların kronik halini temsil ediyor: Niyet büyük, imkân az. Liyakatsiz bir şekilde kaderine terk edilmiş bir “potansiyel”, güvertesinde hayvanların arasında yaşamaya çalışan kaptan ve tayfalar… Bu yapı, ülkedeki güncel politik tablonun su üstünde yüzen halini andırıyor. Karakterler, tarihten kopuk değil, günümüzün bürokratik hantallığını, siyasetin zikzaklarını ve toplumun yorgun mizah duygusunu taşıyor her biri.

Erdem Akakçe (kaptan), Ayça Koyunoğlu, Bihter Dinçer, Bülent Çolak, Fatih Koyunoğlu (tayfalar) ve Sevil Akı Saner ‘den (hayalet) oluşan oyuncu kadrosu birbiriyle uyum içinde; sahnenin temposu bir an bile düşmüyor. Emrah Eren’in sahnelemesi, metnin oyunbaz ruhunu büyütüyor. Barış Dinçer’in dekorunda gemi, çürümüşlük ile neşenin birbirine karıştığı bir yuvaya dönüşüyor. Deniz Bayrak’ın müzik seçkisi ise marşlar ile sirtakiler arasında gidip gelen bir eğlence/matem dengesini kuruyor. Çünkü bu coğrafyada gülmek de bir direniş biçimi!
“Mercaniye Çok Yaşa” oyunu, tarihten ibret çıkarma derdinde değil, üstelik ibretin zaten hiç değişmediğini gösteriyor. “Coğrafya kader midir?” sorusunu masaya koyarken, gemi ve mürettebatının kaçınılmaz biçimde memleketle hemhal olup aynı yazgıya sürüklenmesi de bu kaderi doğruluyor. Tarih tekerrür ettikçe de insanın elinde geriye yalnızca gülmek kalıyor. Aziz Nesin’in söylediği gibi; akıl ve mantıkla izah edilemeyen şeylere karşı verilebilecek en makul tepki; onu espriyle karşılayıp tiye almaktır. Asaf Kaptan ve tayfası için de izahın olmadığı bu düzende mizah, hâlâ tek kaçış yolu. Tam da bu yüzden, yirmi yıldır yerinden kıpırdamayan Mercaniye, bugün bizlere tanıdık geliyor. Akıllarda tek soru var: “Bu gemi gerçekten yüzebilir mi yoksa biz hâlâ aynı Haliç’in mi içindeyiz?”
Oyun tam da bu sorunun etrafında yaşayan herkes için…
KÜNYE
Yazan: Ahmet Sami Özbudak
Yöneten: Emrah Eren
Dekor-Kostüm Tasarımı: Barış Dinçel
Müzik: Deniz Bayrak
Hareket Düzeni: Esra Yurttut
Işık Tasarımı: Uğur Aksu
Şarkı Sözleri: Faruk Üstün
Afiş Tasarımı: Berkcan Okar
Oyun Fotoğrafları: Ozan Güzelce
Oyuncular: Ayça Koyunoğlu, Bihter Dinçer, Bülent Çolak, Erdem Akakçe, Fatih Koyunoğlu, Sevil Akı Saner
Sahne Amiri: Çağatay Tok
Yönetmen Yardımcıları: Ezgi Nur Köycü-Barışcan İğdeli
Yapım Koordinatörleri: Eren Dinç-Utku Öcal
Ses Kumanda: Muhammet Sait Yamaner
Işık Kumanda: Mehmet Doğan
Sosyal Medya: Mücahit Filiz
Dekor Uygulama: Sırrı Topraktepe
İki perde, 120 dakika.




