Şebnem İşigüzel’in yazdığı, Berfin Zenderlioğlu’nun yönettiği, Nazan Kesal’ın oynadığı “Yaralarım Aşktandır” oyunu, İranlı şair Furuğ Ferruhzad’ın yaşamına, şiirle yanan dünyasına ve yalnızlığına bir perde aralıyor.
Modern İran Edebiyatında, şiirin sarsıcı bir simgesi olan Furuğ’un, çocuk yaşta, evden kaçarcasına ayrılmasında, babasıyla iletişimsizliği ve hissettiği sevgisizlik ve baskı, şüphesiz büyük etkendir. Erken yaşta gelen evlilik, çocuk ve boşanmayla, toplumun gözünde ayıp ve suçla damgalanan bu kadının aslında tek isteği, erkek egemen bir dünyada varlığını kabul ettirmektir. Şiir onun için bir yaşam biçimidir, sinemaysa yeni bir pencere… Erken gelen ölümü de sesinin gömülemeyen yankısına dönüşür. Yasaklanan şiirleri elden ele dolaşmaya devam eder. Toplumun kadınlara biçtiği rolleri, kelimeleriyle yakmaya çalıştığı kısa ömrüne rağmen, arzuları, yalnızlığı ve özgürlük ateşi, hala hafızalarda…
Oyun henüz başlamadan, Furuğ’un kendi sesi, adeta intiharın eşiğinde konuşan depresif bir kadına mikrofon tutarak, izleyiciye dinletiyor. Klostrofobik bir gerilim yaratan bu deneyimin ardından da şairin ölümüyle başlayan ilk sahne oldukça çarpıcı bir başlangıç oluyor.
Tek oyunculu bu çalışma, sahnedeki yalnızlık duygusunu ve yapıtın yükünü arttırıyor. Şairin yaşamının sonundan başlayarak geçmişe dönen, hatırlayan ve isyan eden ters zaman kurgusu, izleyiciyi de alıp, onunla beraber geçmişe sürüklüyor. Teneşir üstünde toprak olmayı bekleyen şair, kendi arafında ‘ömrünün şiiri’ni incelerken, şair olmaktan çok, şair olmanın bedelini sorguluyor. Ölümü kabullenemeyen bu kadının, yaşamına yön veren yapı taşları ise özellikle aşk ve yara üzerinden işleniyor: Aşk, yaratma gücünü, yara ise o yaratımın bedelini temsil ediyor. Varoluş mücadelesi içinde geçen kısa ömrü, bireysel bir direnç ve isyan üzerinden anlatılıyor. Kadın kimliği, yaratıcılık ve birey olarak kendi varlığını kabul ettirme isteği 75 dakika boyunca kesintisiz devam ediyor.
Sahne tasarımı neredeyse çıplak. Bu boşluk hissi de şairin iç dünyasının ve toplumda kapatıldığı alanın bir karşılığına dönüşüyor. Yoksunluk içinde üretmeye çalışan bu kadını, sınırlanmış bir alanda direnirken göstermek, onun kendi ‘dar alanı’nı kurmak açısından oldukça kıymetli. Teneşir, eve, yuva, gasilhaneye dönüşürken, hiçbir eşya kalıcı, hiçbir köşe güvenli değil: Her şey geçici, her şey bir ‘an’a ait. Furuğ’un, iç dünyasındaki boşluk ve ülkesine ‘yerleşememe’ duygusunun karşılığı da tam olarak bu!
Diyalogsuz, tek sesli bir akışta kendi kendini yıkayan bir ölü temsiliyle, duruşuyla, nefesi ve susuşuyla, sesi kısılmaya çalışılan kadını anlatmak da oldukça etkileyici. Kesal, sahnede hem Furuğ, hem de seyirciyle konuşan bir ara varlık, kırılgan ve yakıcı bir bilinç hali hâkim. Oyunculuğu ölçülü, içten ve dirençli. Hareketli sahnelerin yanında, seyirciyle doğrudan göz teması kurduğu anlar, küçük bir baş veya kaş hareketi bile sahneyi anlamlandırarak, anlatımı itirafa dönüştürmekte oldukça destekçi. Bu yaratıcı sergileme, daha kuvvetli bir metinle aynı zaman zarfında çok daha fazla şey söylenebileceğini düşündürüyor. Bastırılmış bir kadının, sesini kaybetmeden var olma çabası, Furuğ’un politik ve entelektüel yönü biraz geri planda bırakılarak, daha evrensel ve yumuşatılmış bir ‘aşkla yanma’ teması var. Seyirciyle duygusal bir temas sağlansa da şairin öfkesi ve isyanı törpülenerek gölgede bırakılıyor. Yine de Kesal’ın yarattığı lirik gerilim, oyunun kusurlarını affettirir.
Doğmak, âşık olmak, üretmek, baskı altında var olmak, ayrılıklarla yüzleşmek… Furuğ üzerinden, ataerkil toplumda var olmaya çalışan bütün kadınların az çok başından geçen ‘o’ hikâye aktarılıyor. Feminist bir söylemle, toplum yapısını eleştirmek de yeni bir isyan değil. Furuğ’u lirik bir tarzda cesurca sahneleyerek, bir kadının kendi yarasına bakabilme cesaretini, bir şairinse ölümden sonra bile yankılanan sesini duyurmak ise çok değerli.
Onun dizeleriyle büyümüş bir kuşağın belleğinde bir hatırlatma ve kadına yönelik fiziksel ve psikolojik şiddetin, kadın cinayetlerinin, her gün arttığı günümüzde, bir farkındalık çabası yaratma arzusu ise her zaman alkışa layık! “Yaralarım Aşktandır” bir kadının ‘ben buradayım’ deyişini, tiyatronun en yalın haliyle sahneye kazıyor. İzlemek isteyenler için kasım ayı, çok kez sahnelenecek olan bu oyunu yakalamak için iyi bir fırsat…
Oyunun afiş fotoğrafını çeken, 2023’te kaybettiğimiz değerli fotoğraf sanatçısı Manuel Çıtak’ı sevgi ve saygıyla anıyorum.
Künye
Yazan: Şebnem İşigüzel.
Yöneten: Berfin Zenderlioğlu.
Oynayan: Nazan Kesal.
Işık ve Dekor Tasarımı: Cem Yılmazer.
Müzik: Burak Çöllü.
