The Pitchfork Disney (Fotoğraf: Zeynep Nur Ayanoğlu)
The Pitchfork Disney (Fotoğraf: Zeynep Nur Ayanoğlu)

Loş Bilinç, Kör Bilinçdışı: The Pitchfork Disney

25 Eylül 2023

Çikolata ambalajlarından, ilaçlı şekerlerden, salkım saçak floresan ışığından ve renkli kostümlerden oluşan çılgın dağınıklık.

The Pitchfork Disney (Fotoğraf: Zeynep Nur Ayanoğlu)
The Pitchfork Disney (Fotoğraf: Zeynep Nur Ayanoğlu)

Geçen seneden sonra ikinci kez Tiflis’ten merhaba. Georgian Showcase’in ikinci gününde Theatre on Atoneli’de The Pitchfork Disney’i izledim. 5 Mayıs’ta prömiyer yapan oyun yüz yirmi dakika, tek perde. Gürcistan Tiyatrosunda yeni yeni gelişen ve deneysel bir metot olarak benimsenen kolektif anlayışa göre, oyundaki dört oyuncunun dördü de yönetmenlik yapmış.

Londra’nın doğu yakasında loş bir odada geçen oyun Philip Ridley’nin hem ilk işi hem de gotik üçlemesinin ilki. 1991’de The Bush Theatre’da prömiyer yapmış. Şahane bir “in your face” örneği olan oyun, ilk sahnelendiğinde yarattığı tartışmalarla izleyiciyi ikiye bölmüş. Gençlerin ve isyankârların beğenip yerleşik eleştirmenlerin burun kıvırması sanatsal gerilimi alevlendirmiş. Dahası, bugün modern klasiklerden sayılan oyunun ilk seyircileri arasında fenalık geçirenler olmuş; oyun esnasında bir hemşirenin hazır beklemesi bile teklif edilmiş. Buna karşın günümüzde ne tiyatro sahnesinde yabancı olduğumuz ne de herhangi bir açıdan bizi şoka sokabilecek bir metin bu.

The Pitchfork Disney (Fotoğraf: Zeynep Nur Ayanoğlu)
The Pitchfork Disney (Fotoğraf: Zeynep Nur Ayanoğlu)

İlk kez Tiflis’te izlediğim bu oyun Türkiye’de Tiyatro Sıfır Nokta İki ekibi Korku Tüneli (2010) adıyla sahnelemiş. Ben festival kapsamında yabancı bir ülkede ve İngilizce üst yazı ile Gürcüce izlediğim için seyir deneyimimin belirli bir şekilde büküldüğünü not etmeliyim. Çünkü hem festivalde olmak başka bir deneyim hem konfor alanımın dışındayım hem de dil engeli birtakım boşluklara gebe. Fakat bu bükülme belirli avantajlar da getiriyor.

Dezavantaj gibi görülebilecek ve başka oyunlarda benim için hakikaten dezavantaj olarak işleyen dil engeli Pitchfork Disney’de işime yaradı. Tamri Okhikiani sahne ve kostüm tasarımı açısından güçlü bir iş çıkarmış. Bu sayede sözlerle kurulanın ötesinde insanı saran görsel etki alanının içine daha hızlı çekildim. Sesi ve sözü yutan bir üst tema olarak asılı duran ilksel korkuyu derinden hissettim. Çocukluğumdaki sözde anlamsız korkuların kökenine inmiş, bir mağarada geziyor gibiydim. Çikolata ambalajlarından, ilaçlı şekerlerden, salkım saçak floresan ışığından ve renkli kostümlerden oluşan çılgın dağınıklık büyüdükçe büyüdü içimde. Bir odanın loşluğunu —bilincin loşluğunu— plastik bir bilinçdışı ile sekteye uğratmaya yarayacak ne varsa hazır ve nazırdı. Oyun, yüz yirmi dakika boyunca talip olduğu dikkatimi, kurduğu atmosfer sayesinde canlı tutabildi. Metinde birkaç kez vurgulanan “kara yokluk” (black nothingness) ile duvarları ve yerleri kaplayan pembe kadife arasındaki bariz zıtlaşma, görmekten aldığım hazzı kışkırttı. Bu zıtlaşma dâhilinde, kız kardeş Haley ile erkek kardeş Presley’nin birer uzun tiradında duvardaki kadife kaplamaya sürtünerek iz bırakmasından dramaturjik anlamda büyük keyif aldım.

The Pitchfork Disney (Fotoğraf: Zeynep Nur Ayanoğlu)
The Pitchfork Disney (Fotoğraf: Zeynep Nur Ayanoğlu)

Haley ile Presley arasındaki erotik gerilim Tanrı olarak okuduğum Cosmo Disney’in Haley’e tecavüz etmesiyle son buldu. İlaçla uyutulduğu için olayların/“sohbetin” içinde görece az yer alan Haley’yi “Bakire Meryem” temsili olarak gördüm. Oyunda, kapalı bir bilinçle geçirdiği süre boyunca izleyicisi bile olmadığı bir gerçeklik onu yutarak beden bütünlüğüne saldırıyor. Ne var ki tecavüzün oral yolla stilize edilmesi[1] —seyir deneyimini bir ölçüde kolaylaştırsa da— bir fail olarak Tanrıyı daha az kötü kılmaya [ve niyet(ler)i bu ise, yönetmen(ler)i kurtarmaya] yetmiyor. On yıldır kayıp anne babalarının akıbetinden habersiz, helezonik, ilkel bir yaşam süren, çikolatayla beslenen 28’lik “çocuklar” Haley ve Presley, Cosmo Disney’in Darwin’i adıyla anarak işaret ettiği gibi, en rezil/hasta olanın hayatta kaldığını (survival of the sickest) kanıtlıyor. Haley uğradığı tecavüz sonucu Tanrıdan hamile kalabilir, böylece soyu nihayet ensest-dışı bir yolla devam edebilir, kendi gibi “şeker beyinli” bir İsa doğurarak kıyamet sonrası kara hiçliğe yeni bir peygamber hediye edebilir. İhtimaller açık. Son.

The Pitchfork Disney (Fotoğraf: Zeynep Nur Ayanoğlu)
The Pitchfork Disney (Fotoğraf: Zeynep Nur Ayanoğlu)

Künye

Oyuncu ve yönetmenler: Nikoloz Bakradze, Sofia Zeragia, Sandro Samkhradze, Lasha Mebuke
Sahne ve kostüm tasarımı: Tamri Okhikiani
Beste: Giorgi Gigashvili ve Nikala Zubiashvili.

“Showcase” hakkında

13. Uluslararası Tiflis Tiyatro Festivali, nam-ı diğer “Georgian Showcase” bu sene 22-27 Eylül tarihleri arasında gerçekleşiyor. İlk kez düzenlendiği 2009’dan bu yana festival kapsamında otuza yakın ülkeden beş yüz yirmi tiyatro profesyoneli ağırlanmış.[2]

Türkiye’de de bir kez (2022’de) zorlu koşullar altında hayata geçirilen showcase edisyonları birbirine gevşek olarak bağlı ortak bir mantığa dayalı: Ülkelerin kendi tiyatro sektörünü uluslararası tiyatro profesyonellerine tanıtması. Ülkeyi tanıtma yükünü açıkça sırtlanan seçkiyi kim(ler)in yaptığı, hangi tiyatroların üretime dâhil olduğu, etkinliğe uluslararası arenadan kimlerin davet edildiği, yerel halktan kimlerin biletlere maddi erişim sağlayabildiği ve son tahlilde tiyatronun kim için olduğu gibi sorular da bu vesileyle tekrar tekrar tartışmaya açılıyor.


[1] Dramaturg Yaşam Özlem Gülseven’e teşekkürler.
[2] Georgian Showcase’te bugüne dek üç yüz seksen beş Gürcüce performans, iki yüz küsur uluslararası (çift dilli) performans gerçekleşmiş.

Zeynep Nur Ayanoğlu

Zeynep Nur Ayanoğlu çevirmen ve kültür girişimcisi. AICA üyesidir.

İki sezon boyunca Zilberman Gallery’nin podcast serisi “Podium Zilberman”ı (2020-2022) hazırlayıp sunmuştur. 5harfliler için sanat söyleşileri yapar. On İkinci Ev, Türkland ve Fotoroman Kralı tiyatro oyunlarının iletişim danışmanlığını yürütür. Yurt içi ve yurt dışı kurumsal ve kişisel ilişkilerinde ve metin üretimi konusunda sanatçı ve oyunculara danışmanlık verir. Ulusal ve uluslararası kültür sanat etkinliklerine katılır; iletişim danışmanlığı kapsamında program geliştirir, fonlara başvurur ve fon sürecini yönetir. Sanat galerileri için katalog çevirir, metin yazarlığı ve editörlük yapar.

Fotoğraf: Kadir İncesu

Bir yanıt yazın

Your email address will not be published.

We are not alone: Panicattack Duo Retrospektif, 2054
Önceki

Yirmi Yıl Sonrası 2054’ten Haber Var: We Are Not Alone

Ebru Duruman
Sonraki

Ebru Duruman Kişisel Sergisiyle Dirimart’ta

Kaçırmayın!

"Gülmekten Kendine Dön"

“Gülmekten Kendine Dön” İsimli Sergi Galeri 77’de

Galeri 77, kendi mekânı dışında gerçekleşen tüm sergilerini içeren “Galeri
Müzede Gör - Kahraman Hayvanlar

Resim Heykel Müzesi’nden Çocuklara Kitap Armağanı

Cumhuriyetimizin 100.yılına armağan olarak 29 Ekim 2023 tarihinde ziyaretçileri ile