Türk resim sanatında kendine özgü kırmızı renk kullanımı ile öne çıkan ve bu rengin ‘’Habip Kırmızısı’’ olarak anılmasına vesile olan Habip Aydoğdu, son kişisel sergisi ‘’Yaşanmamış Tarihe Notlar’’da 2000’lerden bu yana geliştirdiği özgün görsel dilini ve bilinçaltına dair keşiflerini izleyiciyle buluşturuyor. Sergi, 130 eserden oluşuyor ve sanatçının kırmızıyla kurduğu dramatik diyaloglar ile yazı ve imgenin buluştuğu çarpıcı formları ortaya koyuyor.
Küratörlüğünü Mustafa Ağatekin’in üstlendiği sergi, 23 Eylül – 14 Aralık 2025 tarihleri arasında CerModern’de sanatseverlerle buluşuyor.
Sergiyi ve Aydoğdu’nun sanata bakışını daha iyi anlamak için ‘’Yaşanmamış Tarihe Notlar’’ı konuştuk.
Keyifli okumalar.
‘’Yaşanmamış Tarihe Notlar’’ son kişisel serginiz olacak. ‘’Yaşanmamış tarih’’ten neyi anlamalıyız?
Hayat aslında büyük ölçüde yaşayamadıklarımızdan ibaret. Elbette bir şeyler yaşıyoruz ama hayallerimizin çoğu gerçekleşmiyor, planlarımızın büyük kısmı altüst oluyor. Bir şeyi tasarlarken başka bir yöne evrilebiliyor; bazen de yaşanmamışlıkların daha hayırlı olduğuna inanıyoruz. Ben de resimlerimde bu ‘yaşanmamışlık’ duygusuna odaklanıyor, bilinçaltına balıklama dalıyorum. Orada tortulaşmış yaralar, üzüntüler, sevinçler var; gerçek sanatın da ruhumuzun derinliklerinde gizli olduğuna inanıyorum.
Dışarıda yaşanan adaletsizlikler, savaşlar, göçler, afetler elbette var, onları da not ediyorum. Yüzlerce defterim var; çizimlerle, yazılarla dolu günceler… Bunlar benim için sıradan eskizler değil; sanata, hayata ve varoluşa bakışımın en sahici ipuçları. Çalışırken soyut dışavurumcu bir ressam gibi düşünüyorum; doğaçlamaya çok yakınım. Çoğu zaman resimlerimin bir kısmını gözlerim kapalı yaparım. O an çıkan imgeler daha etkili oluyor çünkü sanat bana göre hesapla, kitapla değil, bilinmeyene doğru bir yolculukla var oluyor.
Benim için resim, bir ömürlük bir yolculuk. Neredeyse bütün hayatım resme adandı. Zorlukları oldu ama “İyi ki!” dediğim bir hayat. Tıpkı “Yazmazsam çıldıracaktım!” diyen şair gibi, ben de resimle var olabildim. Çünkü sanat uzun, ama hayat çok kısa. Özellikle 70’ten sonra bu duyguyu daha yoğun hissediyorsun. Bugün yaptıklarımız, gelecek kuşaklara da bir his bırakmalı. Biz sadece bugüne resim yapmıyoruz; insanlar yıllar sonra da bundan etkilensin, yeni düşler kursun istiyoruz. Bu yüzden ben her zaman denemeye, risk almaya açık oldum. Çünkü garantici bir yaklaşımdan güçlü bir sanat eseri çıkmıyor. Önceden sonucu belli olan işler beni heyecanlandırmıyor. Çünkü sanat biraz da bilinmeyendir, merak edilendir.
Yaşanmamışlığın sizin için bir kayıp değil, üretkenliği besleyen bir kaynak olduğunu söyleyebilir miyiz?
Biraz öyle oldu. Elbette yaşadıklarım var ama bu sergide daha çok yaşayamadıklarım üzerinden hayatı sorguladım. Çünkü aslında hayallerimizin, planlarımızın büyük bir kısmı gerçekleşmiyor. Eğitim, evlilik, iş gibi deneyimlerimiz var ama yüzde doksanı yaşayamadığımız şeylerden oluşuyor. Tabii ki şükrediyorum, beterin beteri var. Yine de tarihte yazılması gerekenin yaşanmayan zaferler, yaşanamamış dostluklar, karşılaşmalar, fırsatlar olduğunu düşünüyorum.
Ben de yıllar boyunca çok şey düşledim. Mesela dünya çapında saygınlığı olan, MoMA gibi kurumlarda işlerimin yer almasını, orada dünyamı çok boyutlu şekilde sunmayı hayal ettim. Bunların çoğu henüz gerçekleşmedi. Ama son dönemde daha büyük mekanlarda kendimi sınama fırsatı buluyorum. CerModern de bu anlamda çok değerli; Ankara’nın göz bebeği ve çağdaş sanat adına saygın bir kurum. Burada sergi açmayı da büyük bir şans olarak görüyorum. Hayata ve bana bu imkânı tanıyan herkese teşekkür ediyorum.
Sergi metninde yazdığı üzere, Yaşanmamış Tarihe Notlar, izleyiciyi yalnızca geçmişin izlerini sürmeye değil, henüz yaşanmamış bir tarihin ipuçlarını da aramaya davet ediyor. Sizce sanat, geleceğin hafızasını kurmakta nasıl bir rol üstlenebilir?
Bence sanatın en temel işlevi, geleceğin hafızasını kurmaktır. Sanat her zaman öncü bir rol üstlenir ve ipuçları taşır. Bunun nasıl gerçekleşeceğini çoğu zaman öngöremeyiz ama birçok buluş, yeni imge ya da duyarlılık, aslında 50 ya da 100 yıl önceki sanat yapıtlarında gizli birkaç işaretten doğabiliyor. Sanat bir eklemlenme süreci; hiçbir şey bir anda ortaya çıkmıyor, her şey birikerek dönüşüyor. Dolayısıyla sanatın hafızası, bugün yaşadığımız eksikliklerin ve yaşanamamışlıkların sahici yapıtlar aracılığıyla geleceğe katkı sağlayacağına işaret ediyor.
Sanat yaşamınız boyunca resimlerinizde kırmızının ön planda olduğunu görüyoruz. Bu öyle bir bütünleşme ki ‘Habip kırmızısı’ diye ifade ediliyor. Bu sergide kırmızı sizin için neyi ifade ediyor? Kırmızıya yüklediğiniz anlam her zaman aynı mı oldu?
Zaman zaman kırmızıya yüklediğim anlam değişiyor. Bazen bana formülünü soruyorlar ama öyle bir formül yok. Kırmızı benim için başlangıçta yoklukla bağdaştırdığım bir renkti; bugün ise onunla birçok şeyi ifade edebiliyorum. Zamanla her sanatçının kendi rengi oluşuyor, ayıklanıyorsun. Ben de bir dönem çok farklı renkler kullandım ama gönlüm hâlâ kırmızıdan yana atıyor.
Kırmızıyla tek renkli, büyük, gerilimli ve etkili yapıtlarla dünyaya veda edebilmeyi hayal ediyorum. Başta isyanın rengi olarak düşündüm, sonra fark ettim ki aşkın, göçün, savaşların, sevginin, huzurun, huzursuzluğun ve gururun da rengi olabiliyor. Bu, kullanım biçimine ve sanatçının tavrına bağlı; bileğinle beynin buluştuğu an etkili işler ortaya çıkıyor. Aksi halde yapay kalıyor ve zamana direnemiyor, kaybolup gidiyor.
Yazı ve resim arasındaki ilişkinin eserlerinizdeki rolü nedir? Yazılar sadece görsel bir unsur mu?
Çok sevdiğim Ferit Edgü der ki: ‘’Görsel imge ile dilsel imgenin dilleri hep farklıdır.’’ Gerçekten de öyle; edebi dil ile görsel dil farklıdır. Ben de yıllardır bu ikisini bir araya getirmeye, hemhal olmalarını sağlamaya çalıştım. Günümüzde farklı diller, yan yana gelebiliyor ve birbirlerini besleyebiliyor; bu da daha heyecan verici, etkili yapıtlar ortaya çıkarıyor. Ben 2000’li yıllardan sonra bunun üzerine çok gittim, ama iyi kullanmak gerektiğine inanıyorum. Eskiden de bir miktar vardı, ama 2000’li yıllardan itibaren bu konuya yoğunlaştım. Serginin küratörü Mustafa Ağatekin’in de çıkış noktası bu oldu.
Yazılarım ciddi, isyankar metinlerdir ama inanın yüzde altmışı okunamıyor; bazen ben bile okuyamıyorum. Üst üste gelen deneyimlerin birikimi birden çıkmıyor bilinçaltından. Bazı bölümlerin orada kalmasını gerektiriyor. Freud diyor ya: ‘’Nereye gittiysem, bir şairin benden önce oraya uğramış olduğunu gördüm.’’ Öyle.
Resimlerimde yazı, sadece yazı değil; kaligrafisiyle resmin bir parçası haline geliyor, bir lekesi, bir çizgisi oluyor. Yine de yüzde ellisinde ciddi göndermeler mevcut.
Son olarak, neden son kişisel sergi? Bu bir kapanış mı yoksa üretimleriniz sürecek mi?
Ben çalışmadan yapamam. Ressamlık benim için meslek değil; bir yaşam biçimi. 1988’de TRT’den istifa ettiğimde tek hayalim, tamamen resimle yaşamak oldu. O günkü koşullarda kararımı verdim: Daha özgür olacaktım, kimseye bağlı olmadan, gerekirse günde 10–20 saat çalışacaktım. Mesaili, imza at, rapor ver gibi işlerle bağlı kalmak istemedim; hep kendi dünyamdayım.
Bir ressamın kendine özgü bir dili oluşturması zaman alıyor. Öğrendiklerini, öğrencilik yıllarını, hocaların, eleştirmenlerin ve galericilerin etkilerini bir kenara bırakabildiğin an, özgürleşiyorsun ve alanın açılıyor. Bu süreç yıllarımı aldı, ama risk almayı ve sahici olmayı öğrenmek için gerekliydi.
Üretmeye devam edeceğim. Bütün ömrüm böyle geçti ve hayalim, resmimin başında ölmek. Ama hayatın ne getireceğini bilemiyoruz; planlarımızın çok azı gerçekleşiyor, yaşananlar da öyle. Yine de üretmekten, resimden vazgeçmeyeceğim.
