ATO Congresium’un devasa koridorları, 21–25 Ekim 2026 tarihlerinde Ankara’nın alışılagelmiş kasvetini kırıp yerini sanatsal bir dinamizme bıraktı. ‘Mekân–Eser Buluşması’ konseptiyle 3. kez kurulan ArtNouva Sanat Fuarı, bu yıl 100’den fazla galeriyi, köklü güzel sanatlar fakültelerini ve bağımsız inisiyatifleri 1200 civarında sanatçının üretimi etrafında kenetleyen dev bir ağ kurdu.
Sanatı elitizme mahkum eden ve ulaşılmaz kılan başka fuarların giriş fiyat politikasının aksine, ulaşılabilirliği merkezine alan fuarın asıl karakteri, sergilenen eserlerin çeşitliliğinde değil, sunduğu etkileşim alanında gizliydi.
Beş gün boyunca süren 24 söyleşide günümüz sanat piyasasının dönüşümünden yapay zekâya kadar ateşli tartışmalar masaya yatırıldı. Ziyaretçi sadece bir izleyici olarak kalmayıp, düzenlenen 18 uygulamalı atölyede tuvalin, seramiğin ya da malzemenin mutfağına girerek üretimin bizzat parçası hâline geldi.
Deneysel sanat çalışmalarının [00:10] oldukça ilgi çektiği fuarda, geleneksel çizgi de doğal olarak varlığını sürdürdüğü için bazı seyirci kedi–köpek çizimlerinin ardından kavramsal ya da sanatın sınırlarında gezinen [hatta sınırsızlığı arayan] çalışmaları gördükçe afallayabiliyor.
Video art kullanımının nadirliği gözden kaçmıyor. Bazı standdaki galeriler hâlihazırda temsil ettikleri veya güncel sergilerini tamamladıkları sanatçıların eserlerini doğal bir akış içinde sergilerken; dünya sanat fuar dinamiklerine paralel olarak bazıları da metrekare satışını sanatçıya yaparak, kazancını zaten binbir zorluk içindeki sanatçıdan sağlamaya çalışınca sanat/hobi/zanaat çizgileri birbirine karışıp seçki profesyonelliği zarar görebiliyor.
Galerinin temel görevi zaten bir network kurduktan sonra koleksiyoner ile sanatçıyı bir iş hacmi içinde buluşturmak, gücü varsa ve vizyonerse de tüketim alışkanlıklarına yön vermek. Bu yüzden Türkiye’de sanat galerilerinin kolay yollu oto galerisi gibi işletme modelleri benimsemesi, içerikler için oldukça üzücü.
Aylar önce bir görüşmem sırasında toplantılarda bir kesişme oldu, bir sanat profesyoneli ile ışıklarla ilgili konuşuyorduk, yüksek Kelvin değerli beyaz ışığın eser dokümantasyonunda daha verimli olduğu hakkında. Sonradan toplantıya katılıp “bizim zaten asıl alanımız müteahhitlik rörörö” diyen sanat galerisi açmış birey, sarı ışığın da hataları daha iyi gizlediğini önerdi. Hatalar! “Sanat bir ifade biçimi, bilim değil ki, ne hatası” diye düşündüm o akşam, zira önerme hatalı olsa da ifade etme biçimi sanatçı nasıl yaratmışsa odur, hata ne demek, hata üründe olur. Sonra zihnimde berraklaştı, bahis kişiler yapıtı zaten ürün olarak görüyorlardı, alış–satışı yapılan bir görselden başka bir şey değildi eser onlar için.
Moda tasarımcı Seren Erdoğan’ın UPSK’da yer alan [10:04] Beyond the Form serisinin düşündürdüğü şeyler; kadın bedeni, odak, dikkat, renk gibi dikkat çeken unsurları kullanmak suretiyle giyilebilirliğin nereden başladığını ve nasıl manipüle edilebildiği yönündeydi. Disiplinlerarası dokunuşlar her zaman daha büyüleyici oluyor. Üretilen bir formun, bambaşka bir disipline ilham verdiğinde ortaya çıkan yapıtlara bazen biz sanatçılar bile şaşırıyoruz.
Akılda kalan bir başka seri ise DIAROMA [22:01] standındaki çalışmaları ile diorama sanatçısı Melih Şentürk’e aitti. Kendisi, çalışmalarında 2149 yılında yaşanmış bir yıkımdan ziyade doğa ve kaynakları koruma misyonuna yönelik bir uyanış temasını ele alıyor. Post–apokaliptik bir hisle izlenen ve hurda malzemelerin kullanıldığı bu mini köhne yapılar, insan kalabilmenin detaylarını barındırmaya devam etmeyi amaçlamış.
Under Construction serisi ile Damla Albayrak [34:12], bir çelişkiyi açıkta bırakma hallerini işliyor. Tamamlanmanın bir hedef değil, dayatılmış bir kapanma biçimi olduğunu ve bunu reddettiğini, bilinçli bir direniş sürekliliğinde yeniden tanımlamış. Formun sabitlenmesine, kimliğin tek bir yüzeye indirgenmesine karşı sürekli açık kalan bir alanda, izleyiciyi bitmemişliğin hata değil, yöntem olarak kimliksizleşme ve tüketim ile kesişimini düşünmeye itiyor. Bu yüzden işler, izleyiciyi bir son kavramına götürmeyi değil, aksine her bakışta yeniden başlayan bir süreç üretmeyi amaçlıyor.
Anadolu Görsel Sanatlar Derneği alanında bulunan Berkay Akçay [37:19]’a ait Transform ve 360 serileri, en dikkat çekici teknolojik çalışmalardı. Tamamen aynı fiziki varlığın birden fazla sanat eseri oluşunu, dikkatin sabitlenmesi ve yön üzerinden çalışan eserler, bir stant ve ekran aracılığıyla senkronize biçimde sizi karşısında sabitliyor ve algılanmayı bekliyor.
Fuarın en profesyonel eser detaylarının sunulduğu künyeler, Arete [39:43], Seramik Sokağı [36:49] ve Mass [00:35] seçkilerindeydi. Arete aynı zamanda son derece ferah bir izleme deneyimi sunan asma aralıkları ve renklerle eserleri konumlandırmıştı. Birkaç metrekareye aralıksız resim asan galeriler arasında örnek bir sergileme. Seramik Keep Quiet çalışmalarında [38:41] Ezgi Şendal’ın buzlu cam sunumunun da, eserin varlığı/yokluğu/netliği/görülebilirliği sınırlarında muhteşem bir Schrödinger’in Kedisi gizemi yarattığını söylemeden geçemeyeceğim.
Galerilerin ‘asansör’ tabir edilen metal asma aparatlarından ziyade, iz bırakmayan asma bantları veya izin verilen stantlarda vida ile asıp fuar sonrası onarımlar yapması, gelecek fuarlarda kurum duruşlarına daha profesyonel bir izlenim kazandıracaktır. Yine de, bunun uluslararası ve sık rastlanan bir kolay alışkanlık olduğunu belirtmekte fayda var.
Açıkçası kariyerli sanatçıların çalışmalarından ziyade, genç sanatçı eserlerinin gücü beni daha çok etkiledi. Fresh Ankara bölümü, fuarın en büyük projesiydi. Türkiye genelindeki GSL ile GSF programlarında okuyan, mezun olmuş 17–27 yaş arası sanatçıların [Bilgin Aygül yönetimindeki] ATİS Fuarcılık tarafından [bir açık çağrı süreci sonrası, seçici kurul tarafından belirlenerek] sektörle buluşturulduğu ve temsil imkânının genişletildiği, satış gelirlerinin tamamen sanatçılara aktarıldığı, profesyonel sanat ekosistemi ile ilk büyük buluşma alanı. “Bugünün Gençleri, Yarının Sanatçıları” üst vizyonu ve Prof. Dr. Kıymet Giray küratörlüğündeki seçki, zaten aslında onların bugünün de kendilerinden çok şey öğrenilecek sanatçıları olduğunu gösteriyor. Seçilen sanatçılar arasından ayrıca belirlenecek 10 kişi ise sonraki ArtAnkara ve ArtContact İstanbul’da ikişer eserle katılım imkânı buluyor.
Sanatın da, diğer sektörlerde de gençlerin üzerine basan bu yaş hiyerarşisinden çok çektiğini söyleyebiliriz, bir Orta Doğu alışkanlığı. Geçenlerde bir röportaj verip sivil toplum kuruluşları ve sanat paydaşlarının devam ettirdiği statükodan bahsederken ‘yaşlı terörü’ ifadesini kullandım ve sonrasında Instagram yorumlarını tahmin edersiniz. Aslında buna tepki gösterenler de bizatihi kastettiğim şeyi açıklamış oldular. Gençlere yukarıdan bakmak, ‘duayenlerin’ at çizdiği bir dünyada artık sanata hizmet etmiyor. Dünyayı algılayış biçimleri ve modelleri geçersiz insanlara ve yaşlarına değil, fikirlere saygı gösterilecek bir silkinmeye ihtiyaç duyuyoruz.
Tutku Mine Atik’in [08:04] seçkide yer alan Tutku I–II–III çalışmaları, erken çocukluk döneminde deneyimlediği hastalık ve bu süreçten kalan tortulardan beslenen, kişisel belleğin sınırlarını ontolojik ve algısal sorgulamalara dönüştüren psikolojik bir araştırma alanı. Sanatçı, hatırlama eyleminin kırılganlığını, hafızanın biçim değiştirme potansiyelini çıkış noktası alarak görme, algılama ve varoluşu anlamlandırma pratiklerini tuval yüzeyinde çözümlemiş. Resimlerinde bakışın bilinçli olarak sınırlandığı, erişilmez noktalara itildiği ya da tek bir odağa hapsedildiği kompozisyonlar kurgulayan Atik; dış dünya ile kurulan nesnel bağı askıya alarak izleyiciyi tekinsiz, muğlak ve içsel bir atmosferle baş başa bırakıyor. Zihnin bilinçaltı katmanlarını ve bireyin kendi bedensel/ruhsal varlığıyla girdiği çatışmalı bağı görselleştiren bu tavır, salt bireysel bir otobiyografik aktarımın ötesine geçerek gerçeklik algısının kırılganlığına ve zamanın bilinci dönüştürücü gücüne odaklanan felsefi bir sorgulamaya evrilirken; kendisinin pratiği genelinde tuval; yalnızca teknik bir temsil alanı değil, iç gözlemin zihinsel haritalara dönüştüğü, görme eyleminin sınırlarının test edildiği ve sanatçının hem kendisini hem de dünyayı yeniden inşa ettiği meditatif bir yüzey işlevi görür.
Heykeltıraş Umut Kılınç [13:07], Avare adlı yapıtında canlılığın en yalın göstergesi sayılan ‘hareket’ olgusunu, maddenin en durağan ve katı hâli olan taşa aktararak tersyüz etmiş. Taş gibi hareketsiz bir kütlenin yüzey üzerinde sergilediği ritmik ve gayesiz devinim, izleyicide ilkel bir organizmanın ilk adımlarına tanıklık ediyormuş yanılsamasını doğursa da bu durum, bütünüyle tasarlanmış yapay bir kurgu. Kılınç, malzemenin doğal biçimini yalnızca yontarak ya da fiziksel müdahalelerle dönüştürmemiş; nesneyi kendi varlığına ve öz doğasına taban tabana zıt bir eylemliliğe zorlayarak formun sınırlarını kavramsal boyutta bozabilmeyi başarmış.
Ayrıca Fresh seçkisinde yer alan Berat Mücahit Esen, Habip İnci, Hilal Akyol, Diyar Acar, Eda Güzel, Gamze Kuruoğlu, Zeynep Çelik’in işlerine de bakılması şiddetle önerilir.
