İstanbul’un sınırlarında kalan, çoğu zaman görünmeyen peyzajlar… Hüseyin Güler’in fotoğrafları, doğa ile insan müdahalesi arasındaki hassas dengeyi sessiz bir tanıklıkla kayda geçirir.
Genellikle İstanbul odaklı projeler üreten Güler, özellikle kentin kuzey bölgelerindeki ormanlar, göller, kıyılar ve dönüşüm içindeki ekolojik alanlara yoğunlaşır. Fotoğraf pratiğini kentsel hafıza, ekolojik yıkım ve mekânsal dönüşüm ekseninde inşa eder. Onun objektifinde sadece doğa yok; zaman, iz, direniş ve unutulmuşluk da var. Fotoğrafları, bir arşivden çok; sessizlikle yazılmış bir hikâye, görünmeyenle kurulan bir ilişki gibi.
Bu söyleşide, Hüseyin Güler ile fotoğrafa nasıl başladığını, İstanbul’un kuzeyine yönelme nedenlerini ve zamana tanıklık eden görüntülerinin ardındaki düşünsel altyapıyı konuştuk.
Fotoğraf senin için bir ifade biçimi hâline nasıl geldi? Seni bu yola çeken duygular, imgeler ya da anlar nelerdi?
Hayatımın karmaşık ve belirsiz bir dönemindeydim; kendimle baş başa kalmaya ihtiyaç duyuyordum. Bir arkadaşım bir gün bana fotoğraf makinesini hediye etti ve “Bence buna ihtiyacın var,” dedi. Bu, benim ilk fotoğraf makinemdi ve beş yıl boyunca kullandım. İlk defa elime aldığımda, sonraki bir ay boyunca fotoğraf çekmekten çok, makineyi nasıl kullanacağımı öğrenmeye odaklandım. Sonraki birkaç ay boyunca sabah saat 6 civarında kalkar, kulaklık takıp İstanbul’da boş boş dolaşır, ilgimi çeken kareleri çekerdim. Fotoğrafa böyle başladım.
Fotoğraflarında sıkça yalnızlık, terk edilmişlik ve doğa ile insan etkilerinin bir arada hissedildiği görüntüler görüyoruz. Bu sessizlik senin için ne ifade ediyor?
Sessizlik, fotoğraf pratiğimde, kent ve doğa arasındaki çatışmanın ve dönüşümün izlerini sessizce kaydeden bir anlatım dili olarak var oluyor. Yalnızlık ve terk edilmişlik, bu alanlarda yaşanan değişimlerin ve kayıpların görsel yansıması. Sessizlik benim için sadece bir boşluk değil; zamanın, mekânın ve doğanın direncinin bir yansıması. Doğa ile insan etkilerinin iç içe geçtiği bu görüntüler, çoğu zaman gözden kaçan hikâyeleri ortaya çıkarıyor. Sessizlik, bana bu alanların hikayesine kulak verme imkânı sağlıyor.
Doğanın zamanla yeniden ele geçirdiği, insan etkisinden uzaklaşan alanları fotoğraflarken ne hissediyorsun? Bu tür yapılar ve mekânların sendeki yansıması için neler söylersin?
Doğanın zamanla yeniden ele geçirdiği, insan etkisinden uzaklaşan alanları fotoğraflamak benim için, zamanın ve mekânın dönüşümüne tanıklık etmek demek. Bu alanlar, insan müdahalesinin izlerini taşısa da, doğanın kendi ritminde yavaş yavaş hayatı ve varlığı yeniden şekillendirdiği yerlerdir. Fotoğraflarımda bu mekânlar, hem kaybedilenlerin hem de yeniden doğanların simgesi olarak yer alıyor. Onlar, kent ve doğa arasındaki kırılgan dengenin görsel anlatımları; geçmişle bugün arasında sessiz bir diyalog kuruyorlar.
Zamanın izini taşıyan bu terk edilmiş yapılarla nasıl bir bağ kuruyorsun? Sence geçmiş ya da an bu karelerin neresinde saklı?
Terk edilmiş yapılar, benim için geçmişin ve zamanın sessiz tanıkları. Onlarla kurduğum bağ, bir geçmişle yüzleşme ve kaybolan hikâyeleri yeniden görünür kılma çabasıdır. Fotoğraflarımda zaman, anlık bir kesit olmanın ötesinde, mekânların ve hikâyelerin bir araya geldiği çok katmanlı bir deneyimdir. Geçmiş, bu görüntülerde hem somut hem de soyut biçimde var olur.
Matematik öğretmenliği lisansının ardından, güzel sanatlar fakültesinde fotoğraf lisans eğitimini tamamladın. Fotoğrafta kompozisyon oluştururken oran, simetri ve denge gibi matematiksel ögeleri ne kadar bilinçli kullanıyorsun? Bu iki disiplinin yaklaşımı birbirini nasıl etkiliyor?
Matematik ve fotoğraf eğitimin birbirini güçlü şekilde etkilediğini düşünüyorum. Matematik elbette kompozisyonumu etkiliyor; ancak zamanla görme biçiminiz şekilleniyor ve refleks haline geliyor. Fotoğraf, teknik bilgilerin ötesinde, kişisel deneyim ve içsel bir bakışla şekillenen bir ifade biçimi. Güzel sanatlar eğitimi, bu teknik altyapıyı yaratıcılıkla birleştirerek, daha derin ve anlamlı imgeler üretmeme olanak tanıyor. İki disiplinin bu dengesi, çalışmalarıma hem bir düzen hem de özgürlük katıyor.
Belirli mekanları defalarca ziyaret ederek, zaman içindeki değişimlerini belgelediğin çalışmaların var mı? Bu süreç senin için nasıl bir deneyim oldu?
Evet, bazı fotoğraflarımı aynı mekâna 6-7 ay boyunca, tekrar tekrar giderek çektim. Bu süreç, mekânın zamana bağlı dönüşümünü daha derinlemesine gözlemlememi sağladı. Her ziyaret, çevredeki değişikliklerin yanı sıra benim o mekâna dair algımda ve ilişkimde de farklı katmanlar ekledi. Böylece fotoğraflarım sadece anlık bir görüntü değil, zamanın izini taşıyan birer belgeye dönüştü.
Çekim yaparken çevrendeki sessizlikle nasıl bir ilişki kuruyorsun? O anlarda zihninde neler oluyor?
Çekim yaparken çevredeki sessizlik, benim için dış dünyadan kopup kendi gözlemime ve düşünceme odaklanma fırsatı yaratıyor. İstanbul kent merkezinde yaşayan biri olarak, kalabalıktan ve karmaşadan çok bunalmıştım. Bu tekinsiz, yalnız mekanlarda saatlerce zaman geçirmek bedenen yorucu olsa da, benim için bir ihtiyaç haline geldi. O anlarda çevremdeki detaylara daha dikkatli bakıyor, mekânın ve zamanın atmosferini hissetmeye çalışıyorum. Zihnim sakinleşiyor, ama aynı zamanda fotoğrafla anlatmak istediğim hikayeyi kurmak için aktif bir şekilde çalışıyor. Sessizlik, benim için hem bir sığınak hem de yaratıcı sürecin bir parçası.
Fotoğraf alanında seni etkileyen, takip ettiğin isimler kimler? Seni neden etkiliyorlar?
Fotoğraf tarihinde takip ettiğim ve estetik açıdan beğendiğim pek çok sanatçı var, ancak Joel Sternfeld ve Stephen Shore özellikle öne çıkan isimler arasında. Sternfeld’in geniş format renkli fotoğraf dili ve kentsel-ekolojik dönüşüm temalarını işleyiş biçimi, benim çalışmalarımda etkilendiğim bir yaklaşım. Onun işleri, hem mekânın hem de insan etkilerinin izlerini zamana yayılan bir perspektifle gösteriyor. Stephen Shore ise sıradan günlük hayatın içine odaklanarak, basit görünen sahneleri fotoğraf sanatına dönüştürme biçimiyle etkiliyor. Shore’un fotoğraflarında renkler, kompozisyon ve anın yakalanışı, benim kendimi geliştirmeyi istediğim alanlardan biri. Bu iki sanatçının yaklaşımları, benim hem teknik hem de kavramsal olarak fotoğraf pratiğimi şekillendirmemde önemli rol oynuyor.
Şu anda üzerine çalıştığın yeni bir proje ya da takip ettiğin başka görsel hikâyeler var mı?
Şu anda İstanbul’un çeperlerinde yükselen yeni kentsel formlar ve göçmen toplulukların kültürel ile mekânsal dönüşümünü ele alan bir proje üzerinde çalışıyorum. Bu çalışma, özellikle Başakşehir ve Esenyurt gibi bölgelerdeki beton blokların kentsel aidiyet ve kimlik üzerindeki kırılgan etkilerini gözlemliyor. Binaların nötr cepheleri ile göçmen bedenlerin taşıdığı kültürel izler aracılığıyla, modernleşme söylemleri altında gizlenen yabancılaşma ve aidiyet sorunlarını sorguluyorum. Projem, kentsel hafızanın giderek silikleştiği bu yeni manzaralar üzerinden mekân, kimlik ve aidiyet ilişkilerine odaklanıyor.
